Maamulka Gobalka Banaadir iyo Wasaarada Haweenka Ayaa deeq lacageed oo xaqul ciid ah gaarsiiyay ku dhowaad 200 oo qoys oo dan yar ah oo ku nool Magaalada muqdisho.

Deeqdan oo ka timid Hay’adda Hormuud Foundation ayaa waxay ugu talo gashay dadka dan yarta ah oo iskugu jira dadka barakacayaasha iyo dadka baahiyaha gaarka ah qaba si ay ugu ciidaan maalinta ciidul fidriga oo ay maalmo kooban naga xigto

Guddoomiyaha Haweenka Gobalka Banaadir Marwo Jawaahir Maxamuud Jaamac (jawaahir Baarqab) oo u mahadcelisay hay’addii bixisay lacagaha sadaqada ah ayaa sheegtay  in la gaaray xilligii ay dadka  Soomaaliyeed isku tashan lahayeen oo ay is kaalmeen lahaayeen.

Munaasabadaan oo lagu kaalmeynayo dadka danyarta ah ee magaalada Muqdisho ayaa waxaa goobjoog ka ahaa Wasaarada Haweenka iyo Maamulka Gobalka Banaadir qaar ka mid ah Xildhibaannada Baarlamaanka Soomaaliya iyo Guddoomiyaha Ururka Dhalliyarada Gobalka Banaadir.

Caalamka ayaa tartan uga jira sidii lo soo saari lahaa tallaalka Corona Virus xilli  Mareykanka iyo Yurub laga filayo in ay soo saarisaan tallaalka dabayaaqadka sanadkan.

Midowga Yurub  ayaa dhowaan ku dhawaaqay in dalalka Yurub ay fududeeyaan tallaabooyinka go’doominta ee loogu talo galay kahortaga faafida Cudurkaasi.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa Jimcihii sheegay in uu rajeynayo in dalkiisa uu noqon karo kan ugu horeeya ee ku guleeysta soo saarista  tallaal loga hortagaya Corona Virus dhamaadka sanadkan.

Trump ayaa intaa ku daray in xukuumadiisa ay maalgashi ku saameyn doonaan  tallaalkan, isaga oo intaa raaciyay in la diiwaan galiyay 14 tallaal oo suurtagalin karo yareynta xanuunka COVID 19.

Hadalka madaxweynaha Mareykanka ayaa ku soo beegmaya xilli Sheybaaro oo caalami ah oo ku yaala dalalka Mareykanka, Yurub iyo Shiinaha ay tartan ugu jiraan soo saarista tallaalka virus, kaasi oo dabayaaqadkii sanadkii hore ka soo ifbaxay magaalada Wuhan ee Shiinaha. Cudurkani ayaa ka dib ku sii faafay qeybo kala duwan oo Caalamka ah.

Hay’adda Daawooyinka Yurub ee “Emma” ayaa sheegtay in ay suura gal tahay in ay soo saraan tallaal xakameeyn karo cudurka ‘Corona virus sanadka dambe.

Emma ayaa tilmaamtay in ay ku howlan tahay soo saarista tallaalka ka hortaga Covid 19,  iyaga oo kaashanaya 33-khubaro ah, isla markaana ay hay’addu tijaabineyso qiyaastii 115 dawo oo suurtagalin karto in looga hortago faafida xanuunkan.

Turkiga ayaa ku dhawaaqay bandoow cusub oo afar maalmood soconaya kaasi oo ka billaabanaya 15 gobol, waxayna tani ka mid tahay tallaabooyinka looga hortagayo faafitaanka fayraska Coruna, iyadoo 1,700 xaaladood iyo 48 kale Turkiga laga diiwaangeliyay saacadahii ugu danbeeyay.

Dhanka kale wadamada Sacuudiga, Imaaraadka, Masar, Kuwait, Baxreeyn iyo Al-jeeriya ayaa laga soo sheegaya xaalada cusub ay ka mid yihiin dhimasho iyo bukaano horleh uu soo ritay cudurkan iyadoo Tuniisiya ay diwaangelisay 3-xaaladood oo cusub.

Wasiirka Caafimaadka iyo Daryeelka Bulshada Xuk.Federaalka Soomaaliya, Marwo Fowziya Abiikar Nuur ayaa xaqiijisay in la diiwaan geliyay 73 xaaladood oo COVID-19 ah, 13 qofood oo xanuunka ka bogsootay iyo 2 bukaan oo u geeriyooday.

Marwo Fowziya Abiikar Nuur ayaa sheegtay in xaaladaha cusub laga diiwaan geliyay Puntiland 25, Somaliland 19, gobalka Banaadir 17 iyo Koonfur Galbeed 12. Bukaannada cusub 51 ayaa rag ah 22-na waa haween.

1,357 xaaladood oo COVID-19 ah ayaa guud ahaan dalka laga diiwaan geliyay, 148 ayaa guud ahaan ka bogsootay, Geeridu waxay mareysaa 55.

Wasiirka Caafimaadka ayaa ku baaqday in wadajir looga qayb qaato dadaallada lagu xakameynayo faafitaanka Feyruska Karoona, in dadka waaweyn iyo dadka xaruunnada daaha qaba si gaar ah xaaladdooda looga taxaddaro iyo in wacyi gelinta iyo tallooyinka caafimaad si saxan loogu dhaqmo.

Wasiirka Boostada, Isgaarsiinta iyo Teknolojiyada, Md.C/di Cashuur Xasan, ayaa sheegay in mashruucan internet-ka cusub ee 2-Africa, la filayo inuu noqdo kan ugu xawaaraha dheer xagga internet-ka ee biyaha badda hoostooda mara wasaaradduna ay qorsheynayso in dhowaan ay hirgeliso islamarkaana uu yahay xariga ku xiriirin doona sida khadadka dalalka Yurub, Bariga Dhexe iyo 16-dal oo kuyaala khaaradda Afrika.

Mashruucan ayaa waxaa iska kaashanaya shirkadaha China Mobile International, Facebook, MTN Global Connect, Orange, STC,Telecom Egypt, Vodafone iyo WIOCC.

Shirkadda Dalkom Somalia ayaa ka mid ah saamileyda WIOCC, isla markaana wakiil uga ah dalka.

Wasiirka ayaa u mahadecliyay Dalkom Somalia tallaabada kale ee ay kaga mid noqotay mashruucan ballaaran, iyadoo hore u ahayd shirkaddii ugu horreysay ee dalka keenta xarigga badda hoostiisa mara. Wasiirku wuxuu ku tilmaamay mashruucan mid abuuraya fursado cusub oo dhaqaale, isla markaana wax ka tari doona in dalkeenu uu si fudud ugu xirmo dalal badan oo ganacsi nagala dhexeeyo.

“Waxaan aaminsannahay in mar kasta oo uu kordho xawaaraha internetka in ay la kordhi doonaan dhaqaalaha iyo adeegyada ku dhisan internetka. Adduunka maanta waxaa lagu kala horumari doonaa hadba sida uu dal kasta u adeegsado teknolojiyada, waxaa kobaca teknolojiyada aasaas u ahna waa internet xawaare sare leh,” ayuu yiri wasiirku.

“Dawlad ahaan waxaa nooga aadan waa inaan dhiirrigelino, isla markaana fududeyno maalgashiga noocan oo kale ah, inagoo u abuurayna jawi lagu ilaaliyo maalgashigooda iyadoo loo marayo siyaasado iyo shuruuc ilaalineysa danaha dadka, dalka iyo maalgashatada intaba.”

Warbixin dhowaan ay soo saartay Shabakadda Cable, ayaa lagu sheegay in Soomaaliya ay ku jirto kaalinta 7aad ee adduunka, iyo kaalinta 1aad ee Qaaradda Africa dhinaca celcelis ahaan qiimaha ugu jaban ee 1GB ee internetka taleefoonka gacanta. Hase yeeshee, waxay fursad ballaaran ka bannaan tahay sidii loo horumarin lahaa internetka lagu bixiyo xargaha ee lagu isticmaalo guryaha iyo xafiisyada.

Wasiirka oo arrintaas ka hadlayay ayaa ugu baaqay shirkadaha Soomaaliyeed inay markan u soo jeestaan sidii ay u maalgashan lahaayeen dhismaha xargaha internetka ee isku xira magaalooyinka (terrestrial fiber network), iyadoo lala kaashanayo Dawladda si looga caawiyo arrimaha rukhsadaha iyo sidii maalgelin caalami ah loogu heli lahaa mashaariicdaas.

Isagoo sheegay in tallaabooyinkani ay faa’iido weyn oo dhinaca internet-ka ahi kaasi wada gaari doona dalka oo dhan, iyadoo uu soo kordhin doono hal-abuurro cusub ay ka mid tahay in dadweynuhu adeegyada dowladda ay helaan iyagoo aan tagin xafiisyada (e-government).

Mudug:-(SNTV)-Taliyaha Qaybta 21-aad ee Ciidanka Xoogga dalka General C/Casiis C/laahi Cabdi “Qooje” ayaa  sheegay in lagu guulestay heshiis hordhac ah oo  la  dhax dhigay beelo  ku dagaalamay deegaanka Laas-Gacameey oo 15-Km u jira Magaalada Bacaadweyne ee Gobolka Mudug.

Taliyaha  ayaa sheegay in ay si buuxda ugu guuleysteen in la xaliyo Coladii ka taagneyd degaanka Laas-Gacameey, islamarkaana go’aan lagu gaaray in ciddii  heshiiska baal marta tilaabo laga qaadi doono.

Kulanka heshiisiinta oo socday muddo Lix cisho ,isla markaana ay ka qeybgaleen Odayaasha dhaqanka iyo madaxda Taliska Qaybta 21-aad ee  Ciidanka Xoogga Dalka ,waxaa lagu  go’aamiyay  in laga gudbo muranadii jiray ku waasi oo ragaadinaya nabada iyo horumarka degaanka  iyo howlgalada Ciidamadu ay ku doonaayeen  in ay ku wajahaan deegaanada Al-Shabaab ay ka joogaan Gobolka Mudug.

Munaaasabad lagu maamuusayay sannad-guurada 77-aad ee aas-aaskii Ururka (SYL) ee horseeday xornimada dalka iyo 13-kii dhallinyaro ee galay taariikhda Soomaaliyeed ayaa maanta lagu qabtay Magaalada Jowhar ee xarunta gobalka Sh/Dhexe.

Kulankaan oo ay soo qaban qaabiyeen ururka dhalinyarada gobalka Sh/Dhexe ayaa lagu bogaadiyay kaalinta dhalinyarada looga baahan yahay in ay ka qaataan horumarinta dalka iyo dhammeystirka Dowladnimada.

Dadkii Madasha ka hadlay ayaa ka sheekeeyay doorka ay Dhallinyaradu ku leeyihiin horumarka dalka siiba xilliga adag ee uu marayo dalka.

15-ka may waa maalin si weyn loogu dabaal-dego waana xus u gaar ah dhallinyarada Soomaaliyeed waxaana munaasabado lagu maamuusayo maanta oo kale ee 15-ka May lagu qabtaa gudaha dalka.

Xuska 15-May oo maanta si yaabo kala duwan loogu xusay magaalooyin kala duwan oo ay caasimadda ka mid tahay ayaa waxaa ka soo wareegatay 77-sano xilligaasi oo ku beegan waqtigii la aas-aasay ururkii SyL sanadkii 1943-dii, SYL oo ka koobnaa 13 dhalinyaro oo loogu magacdaray Halganka Gumeysi la dirirka Dalka.

Dalka Soomaaliya ayaa Soo maray waqtiyo aad u adag kahor inta uu san xornimada si halgan ah kaga qaadan dalalkii gumeysan jiray ee sida Talyaaniga ee Koonfurta iyo Engiriiska oo Gumeystay shanta gobal ee waqooyi Galbeed.

Kahor SYL waxaa ay shacabka Soomaaliyeed wajaheen waqtiyo aad u adag oo ay dagaalo kala hortageen gumeysi mideysan oo ka soo horjeeday jiritaanka iyo midnimada ummadda Soomaaliyeed kuwaasoo qaarkood damacsanaa in gebi ahaanba la tirtiro qowmiyad ahaan, waxaana halgankaasi gumeysi diidka ahaa ka hortagay oo dagaalo naf- hurnimo ah kala hortagay shacabka Soomaaliyeed, Shaqsiyaadka naf iyo maalba ku waayay si ay Soomaaliya u hesho xornimo ayaa waxaa ka mid ahaa Sheekh Xasan Barsane iyo Geesiyaal badan oo maanta ay maanka ku hayaan ummadda Soomaaliyeed meel kasta ay adduunka ka joogto.

Tartan cilmiyeedka bisha Ramadaan oo galay sanadkii 9-aad oo ay qabaneyso Warbaahinta Qaranka, isla markaana si toos ah looga daawanayo Telefishinka Qaranka, lagana dhageysto Idaacadda Radio Muqdisho habeen waliba ayaa waxaa caawa kulankiisa 23-aad oo ah wareegga 2-aad kulankiisa 8-aad ku tartamay tartameyaasha Degmooyinka Xamarweyne Vs Warta Nabadda oo ka wada tirsan Gobolka Benaadir, waxaana barnaamijka sanadkii todobaad oo xiriir ah taabagelineya Maamulka Gobolka Benaadir.

Tartameyaasha labada degmo ee Xamarweyne Vs Warta Nabadda ayaa muujiyey tartan aad u adag, isla markaana ahaa mid xiiso gaar ah xambaarsan, iyagoo soo bandhigay aqoon iyo asluub wanaag labada dhinac intii uu tartanka socday.

Xamarweyne

Tartameyaasha Degmada Xamarweyne ee Gobalka Banaadir waxaa la weydiiyey todobo Su’aal, waxa ay ka jawaabeen Afar su’aal oo kaliya, waxaana ay iska qaldeen Saddex su’aal, Waxa ay ka faa’iideysteen Hal su’aal oo soo hareermartay Warta Nabadda, sidaa darteed wadarta guud ee dhibcaha tartameyaasha Degmada Xamarweyne ay heleen waxay noqotay toban (10) dhibcood.

Warta Nabadda

Tartamayaasha Degmada Warta Nabadda ee Gobalka Banaadir waxaa dhankooda la weydiiyay todobo su’aal, waxa ay ka jawaabeen Saddex su’aal, iyagoo iska qalday Afar su’aal, waxa ay ka faa’iideysteen Labo su’aal oo soo hareer martay tartamayaasha Xamarweyne, sidaasi darteed wadarta guud ee dhibcaha ay heleen tartameyaasha Degmada Warta Nabadda waxay noqotay toban (10) dhibcood.

Su’aalo dheeraad ah ayaa lagu daray, maadaama tartamayaasha labada dhinac ay bar bardhac noqdeen, waxaana afar su’aal oo lagu daray ay Xamarweyne la yimaadeen labo dhibcood, halka Tartamayaasha degmada Warta Nabadda ay saxeen dhankooda isla markaana ay ka faa’iideysteen su’aal kale oo ay iska qaldeen dhanka Xamarweyne, sidaasna waxa ay ku heleen afar dhibcood, taasi oo wadarta guud ka dhigtay 14, halka Xamarweyne ay heleen 12 dhibcood.

Tartamayaasha Degmada Warta Nabadda ee Gobalka Banaadir ayaa caawa u soo gudbay wareegga sideed dhamaadka ee tartanka.

Habeen dambe haddii uu Alle idmo oo ah habeenka 24-aad ee tartanka, waxaa foodda is dari doona degmooyinka Dharkeynley Vs Boondheere oo ka wada tirsan Gobalka Banaadir.

Akhristayaasheena sharafta leh waxaan halkan idin kugu soo gudbineynaa isku aadka wareegga sideed dhamaadka tartanka ee Warbaahinta Qaranka.

Muddooyinkii u danbeeyay waxaa biyo la’aan baahsan soo wajahay degmada Garbahaareey ee xarunta Gobalka Gedo  ka dib markii ceelka kaliyaha oo ay biyaha ka heli jiraan uu halaabay waxaana ay sababtay in gabi ahaanba la la waayo biyihii macaanka iyadoo uusan jirin ceel kale oo biyaha macaan ay ka heli karaan dadka kunool Garbahaareey.

Maamulka degmada Garbahaareey ee gobalka Gedo ayaa isku dayaya inay wax ka qabtaan xaaladaan soo wajahday bulshada iyagoo kaashanaya saraakiisha ciidanka xoogga eek u sugan demada.

“Waxaan ku jira sidii aan wax uga qaban laheyn xaaladaan culus ee soo wajahday bulshada degmada taasi oo ah cilada ku timid ceelka sidaan ku xalin laheyn inagoo kaashaneynaa ciidanka xooga “Ayuu yir Guddoomiyaha degmada garbahaareey Xasan Sheikh Cilmi Jaamac.

Guddomiyaha degmada Garbahaareey ee xarunta gobolka gedo Xasan Sheikh  Cilmi Jaamac ayaa sidoo kale ugu baaqay dowladda federalka Soomaaliya iyo dadka ka soo jeeda gobolka gedo in ay gacan ka gaystaan sidii wax looga qaban lahaa dhibaatadda biyo la’aan ee heysata bulshada ku dhaqan degmadaan iyagoo haatan isticmaala biyo dhanaan taasi oo ay ka dhalin karaan cudurada faafa “ayuu ku daray guddoomiyaha degmada Garbahaareey.