Wasiir ku-xigeenka Wasaaradda Arrimaha Dastuurka ahna Ku-simaha Wasiirka Mudane Xuseen Cabdi Cilmi ayaa shaaca ka qaaday in Wasaaraddu ay bilowday Wajiga labaad ee howlaha dib loogu eegayo qabyo qoraalka Dastuurka, kaasi oo lagu tababarayo macalimiintii gaarsiin lahayd dastuurka bulshada Soomaaliyeed.

Wasiirka ayaa sheegay in uu bilowday Tababar socon doono muddo afar maalin ah kaasi oo ay ka qeyb galayaan Xubno ka socda Wasaaraddaha dowlada, maamulka Gobalka Banaadir, Jaamacada Umadda, Dowlad Gobaleedyada iyo Bulshada Rayidka, waxaana looga hadlayaa sidii Dastuurka loo gaarsiin lahaa degmooyinka iyo Deegaanada dalka.

“Waxaan galeynaa wajigii Labaad oo ah sidii bulshada looga dhaadhicin lahaa loona gaarsiin lahaa degmo iyo deegaanada Soomaaliya oo dhan, waxaa noo bilowday Tababar socon doono muddo afar maalin ah kaasi oo lagu diyaarinayo dadkii bulshada qeybaheeda kal duwan gaarsiin lahaa Dastuurka, tababarkan waxaa ka horeeyay mid aan furnay Todobaadkii hore oo la yiraahdo Tababarka Tababarayaasha, dadka la tababaray ayaa laga doonayaa inay gaarsiiyaan deegaanada aan ugu tala galnay”.

Mudane Xuseen Cabdi Cilmi ayaa tilmaamay in wajigan Labaad ujeedkiisa uu yahay sidii Bulshada loo bari lahaa Dastuurka iyo wuxuu yahay iyo Kaalinta uu kaga jiro dowladnimada.

“Dadka waxaa la barayaa Dastuur muxuu yahay, Bulshada baahida ay u qabaan, doorka uu kaga jiro Dowladnimada ka dib Warbaahinta ayaa marsiin doono iyadoo su’aalo la iska weydiin doono laakiin hada wacyi galin ayaan diirada saareynaa”.

Wasiirka arrimaha dibedda iyo Iskaashiga caalamiga ah ee Soomaaliya Amb Axmed Ciise Cawed iyo Safiirka Turkiga u jooga Soomaaliya Olgan Bekar, ayaa ka wada hadlay habka loo xoojin karo wada shaqaynta Labada Dal.

Kulankan oo ka dhacay xarunta wasaaradda arrimaha dibedda Soomaaliya ee Muqdisho ayaa lagu Lafa guray sidii Dowladda Turkiga ay usii Laba jibbaari lahayd taageerada ay siiso Soomaaliya.

Intii lagu guda jiray kulanka ayaa labada dhinac waxay is dhaafsadeen arrimo dan u ah Labada dal, waxayna sidoo kale isla soo qaadeen sidii sare loogu qaadi lahaa xiriirka qotoda dheer ee ka dhexeeya Labada Waddan iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga Walaaltinimo ee wax wada qabsi.

Safiirka Turkiga Olgan Bekar ayaa dhankiisa ballan qaaday inuu adkayn doono xiriirka ka dhexeeya Labada dhinac, wuxuna sheegay inuu dhankiisa adkayn doono doorkooda ku aaddan garab istaagga iyo gargaarka ay siiyaan walaalahooda Soomaaliya.

Ra’iisal wasaaraha Soomaaliya Mudane Xasan Cali Kheyre ayaa sheegay in shirkii ka dhacay magaalada Washington oo uu ka qeyb galay Wasiirka Maaliyadda Xukuumadda Soomaaliya Dr C/raxmaan Ducaale Beyle la isku raacay in Soomaaliya ay soo gaartay meel wanaagsan oo aduunyada ay u riyaaqday.

Sidoo kale Mudane Xasan Cali Kheyre ayaa sheegay in masuuliyiintii Hay’adda Lacagta aduunka iyo Bankiga dhexe ee magaalada Washington uu kula kulmay Wasiirka Maaliyadda isku afgarteen in Soomaaliya loo yagleelo lacagta Shilin Soomaaliga.

“Sanad ka hor waxaan ka balanay inaan rabno inaan wax ka qabano dhaqaalaha wadanka maalmo ka hor waxaa magaalada Washington shir uga qeyb galay wasiirkeena Maaliyadda, halkaasi waxaa la isku raacay Soomaaliya iney soo gaartay meel aduunyada aanu maleynin inaan gaarno sanad ka dib, halkaasi waxaa la isku raacay in dib loo yagleelo shilinka Soomaaliga waxaa la isku raacay in dib loo dhiso loona habeeyo bangigeena dhexe” ayuu yiri Mudane Xasan Cali Kheyre.

Ra’iisal wasaaraha Soomaaliya oo hadalkiisa sii wata ayaa Yiri” Waxaa la isku raacay in Bankiga aduunka iyo dalalka dunida qaarkood sida Midowga Yurub bilaabi doonaan in Malaayiin dollar ugu deeqaan Soomaaliya Akoonka Dowladdana lagu soo shubi doono.

Sii hayaha Wasiirka Warfaafinta Soomaaliya Ahna Wasiir ku xigeenka H.E C/raxmaan Iidaan Yoonis ayaa soo xeray shirkii Badqabka Suxufiyiinta oo labadii maalin ee la soo dhaafay ka socday Muqdisho, waxaana laga soo saaray qodoba ay ka mid yihiin dhismaha Gudigga Qaran ee badqabka Saxafiyiinta Soomaaliyeed oo koobnaanaya 11 xubnood, kuwaas oo ka kala imaanaya xubno ka tirsan Dowladda,Warbaahinta iyo Bulshada.

Wasiirka Warfaafinta Dhaqanka iyo Dalxiiska Mudane Cabdiraxmaan Iidaan Yooniis ayaa tallaabo guul ah ku tilmaamay go’aanada ka soo baxay shirka muddada labada maalmood u socday.

daneeyayaasha badbaadinta saxafiyiinta, waxayna go’aan ka gaareen qaab-dhismeedka howlaha iyo maamulka guddiga horkacaya Hab-Raaca, kuwaa oo ka socday Warbaahinta, dowladda, ururada xuquuqda aadanaha iyo bulshada rayidka, ayaa maalmihii Sabtida iyo Axadda ee 21 iyo 22 April 2018 ku kulmay magaalada Muqdisho si ay u abuuraan Hab-Raaca qaran ee badbaadinta saxafiyiinta.

Kulanka oo ay qabanqaabisay wasaaradda warfaafinta dhaqanka iyo dalxiiska ayaa taageerayaan UNESCO iyo hey’adaha caalamiga ah ee caawiya Soomaaliya ururka ay ku midoobeen ee Taageerada Warbaahinta Soomaaliya (SMSG). Waxay jawaab ka soo saareen qaabka loola tacaali karo dambiyada ka dhanka ah saxafiyiinta ee aan loo ciqaabin ciddii ka dambeysay.

Kulanka labada maalmood qaatay ayaa qeybaha warbaahinta ee dowliga ah iyo kuwa aan dowliga ahayen waxay ka tashteen sida ugu wanaagsan ee loo abuuri karo Hab-Raac ay ku dhan yihiin dhamaan daneeyayaasha badqabka saxafiga iyo sidii dowladda looga taageeri lahaa la tacaalidda arrimaha la xiriira tallaabo ka qaadis la’aanta dambiilayaasha aan la ciqaabin ee geysta dambiyada lagula kaco saxafiyiinta Soomaaliyeed.

Kulanka ayaa si wadar-ogol ah ugu codeeyay in la sameeyo Guddiga Qaran ee Xiriirinta howlaha Badqabka Saxafiga oo ka koobnaan doona 11 xubnood oo loo qeybsanayo sida soo socota:

4 xubno matalaya  dowladda.

4 xubno matalaya warbaahinta gaarka loo leeyahay iyo ururadooda.

3 xubno matalaya ururada bulshada.

Dhinaca maamulka guddiga waxaa guddoonka qabanaya Guddoomiye ka socda Wasaaradda Warfaafinta Dhaqanka iyo Dalxiiska, Guddoomiye ku xigeen, waxaa ka noqonaya xubin ka socda ururada bulshada, iyadoo Xoghayaha Guud uu qaban doono xubin ka socda ururada warbaahinta dalka.

Go’aanada guddiga waxaa si wadajir ah u gaaraya sadexdan xubnood Ugu yaraan sadex xubnood oo dumar ah, ayaa la go’aamiyay in ay ku jiraan guddiga ka kooban 11-ka xubnood.

La socoshada xaaladda amni ee saxafiyiinta Soomaaliyeed

• Diiwaangalinta saxafiyiinta
• Taageerada saxafiyiinta
• U doodidda xuquuqda saxafiga
• Abuuridda Telefoon ay toos u soo wacaan saxafiyiinta qatartu soo wajahdo.
• Abuuridda santuuqa badbaadinta saxafiga.
• Uruurinta taageerada bulshada iyo dhiirigalinta warbaahinta.
• Bilaabidda barnaamijyo wacyigalinta ee saxafiyiinta
• Daabacaadda Buug-yaraha Badbaadada Saxafiga.
• Abuuridda Nidaam sharci ee Badbaadada saxafiga.
• Kobcinta aqoonta saxafiyiinta.
• Baaridda dambiyada loo geysto saxafiyiinta.
• La socodka iyo qiimeynta howlaha saxaafadda

Kulanka ayaa isku raacay in Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska ay qaadato mas’uuliyadda isugu yeeridda kulamada daneeyayaasha badqabka saxafiga iyo sidoo kale Guddiga Qaranka ee Xiriirinta badqabka saxafiga.

Daahfurka kulanka Daneeyayaasha badqabka saxafiga ee Soomaaliya ayaa ka dhashay Go’aanada bishii November 2017 lagu gaaray magaalada Nairobi.

kuwaas oo qodobadii ka soo baxay ay ka mid ahaayeen sameynta nidaamka xiriirinta daneeyayaasha badqabka saxafiga oo ay ka mid ahaanayaa sadexda qeybood ee dowladnimada (Fulinta, Sharci-dejinta iyo Maxkamadaha) iyo dhamaan daneeyayaasha kale ee warbaahinta ee u xilsaaran ilaalinta iyo difaaca xoriyatul-qowlka, xoriyadda saxaafadda, helitaanka xogta iyo badbaadinta saxafiga ee dalalka si waafaqsan sharciyada qaran, gobol iyo Hay’addaha caalamiga ah sida qaraarkii 29 ee Shirkii Guud ee UNESCO.

kulankii 29-aad ee ka dhacay magaalada Paris bishii November 1977, kaasoo Agaasimaha Guud ee UNESCO ku cambaareeyay xadgudubka ka dhanka ah weriyayaasha dalalka xubnaha ka ah iyo in la helo goob cilmiga iyo la xisaabtanka.