Muqdisho(SONNA):–Soomaalida waxa ay si geesinimo leh u wajeheen dhibaatooyinkii ka dhashay Xasuuqii isgoyska Zoobe ee KM5 ee ay ku nafwaayeen in kabadan 300 oo qof oo isugu jiray caruur, haween, odoyaal, iyo dhalinyaraba. Waxa uu ahaa mid gilgilay quloobteenna, waxa aynu weynay xidigo dhalinyaro ah oo soo hanaqaadayay, weli waxaa Cusbitaalada jiifa dad badan oo nagu qaali ah. Haddaba maxay tahay fariinta uu xambaarsanyahay xasuuqii ka dhacay isgoyska Zoobe?.

Waxa aan doonayaa in aan maqaalkaan uga warbixiyo fariinta aan isleeyahay waa uu xambaarsanaa gumaadkii nagu dhacay, balse inta aan u galin, waxa aan jeclahay inaan tacsi u diro ehelada iyo qoysaskii ay ka geeriyoodeen dadkii aan waxba galabsan ee nabaddiidku naga gumaadeen, Aniga oo Eebbe uga baryaya in uu Janadiisa ka waraabiyo, si taa lamid ah waxa aan caafimaad deg-deg ah Allaah uga baryayaa dadkii dhaawucu soo gaaray.

Intaa kadib, waxa aan qabaa in fariintii uu xambaarsanaa xasuuqaas ay tahay dagaal loo iclaamiyay Soomaali islamarkaana waxa uu ahaa buun dagaal oo yeerey ama u dhawaaqay Soomaali, shaki kuma jiro cidda dagaalka lala galayo in ay yihiin kooxda sida arxandarrada ah u leysay dadkii ku dhintay xasuuqii isgoyska Zoobe ka dhacay, kooxdaas waxa ay dabarjaridda shacabka soo wadeen tan iyo 2007, waa nabaddiidka Alshabaab.

Murugada laga dareemayo guryo badan oo Muqdisho ku yaalla waxa ay cadeeyneysa in shacabka ay yihiin kuwa rasmiga ah ee ay arggagixisada beegsanayaan. Midnimadii ay shacabku muujiyeen kadib gumaadkii dhacay waxa ay ahayd mid aan horay uga dhicin Soomaaliya intii ay nabaddiidku wadeen xasuuqa shacbiga oo runtii cabsi badan ku beertay nabaddiidka, waa arin ay tahay in dawladdu ay ka faa’ideysto.

Haddaba, fariintan dagaalka iclaaminaysa waa in ay ka jawaab celiyaan dawladda iyo shacabka Soomaaliyeed oo wada jira si aysan mar kale u dhicin xasuuq ama fal kale oo ay nabaddiidku ka fuliyaan Soomaaliya

Maxaa la gudboon Hay’adaha Amniga?

Waxaa marag ma doonta ah in Hay’adaha Qaranka ugu xilsaaran amniga ay ku mashquulsanyihiin kadaba degista qasaarihii dhacay, waxa ay har iyo habeen u taaganyihiin ilaalinta nafta iyo maalka shacbiga.

Hay’adaha amniga waxaa hortaalla fursad wayn oo hadii ay ka faa’ideystaan wax ka badeli karta xaaladda amni ee Muqdisho iyo guud ahaan dalka si xasillooni buuxda looga dhaliyo dalka. Fursaddu waa in shacabku uu gartay cadoowgooda islamarkaana ay kaceen oo ay u baahanyihiin abaabul ka yimaada dhanka dawladda si looga gun gaaro kacaankooda.

Qorshooyin hor leh oo mataaneya shacabka iyo ciidanka amaanka waa arinta ugu muhiimsan ee looga fadhiyo dawladda, balse hadii aysan sida ugu dhakhsiyaha badan loo hindisin qorshooyinkaas islamarkaana loo hirgelin waxaa dhici doonta in ay lunto fursadda ilaa iyo haatan taagan.

Sidaa awgeed, waxa aan hay’adaha ku shaqada leh amaanka u soo jeedinayaa in la sameyo maalmo ay si wadajir ah u hawlgalaan shacabka iyo ciidamada, si wadajir in loo hawlago waxa aan ula jeedaa in Degmooyinka laga bilaabo olole lagu mideeynayo ciidanka iyo shacabka.

Shacabka iyo dagaalka ay geli doonaan

Ku dhawaad tobon sanno oo ay kooxaha nabaddiidku daadinayeen dhiigga dadweynaha, waxaa shacabku garowsaday in ay ka dhiidhiyaan gumaadka lagu hayo ee galaafatay nolosha tiro  badan oo Soomaali ah. Hadaba, waxaa la gudboon shacabka in aysan ka labalabeeyn dagaalka ku waajibay in ay la galaan arggagixisada kasoo ka kooban qaybo badan.

Waxaa laga yabaa in ay jiraan qaabab badan oo ay tahay in shacabku kula dagaalamaan arggagixisada, balse qodobada maskaxdeyda ku jira waa inta soo socota:-

• Isgarab taagidda dhamaan Ciidamada Qalabka Sida, iyada oo lala wadaagayo xogaha muhiimka ah;
• Ka qaybqaadashada dagaalka fikriga ah iyada oo la adeegsanayo waraabihinta, qaybtan waxaa aad u muhiim ah in Culumadu ay horkacdo;
• Dhalinyaradu in ay wax ka qoraan dhibaatooyinka arggagixisada islamarkaana lagu koriyo jiilka soo socda si aysan maskaxdooda marnaba uga dhaadhicin fikirka xag-jirnimada;
• Bahda Warbaabinta in ay soo saaraan barnaamijyo lagu taageerayo ciidamada, maadaama bahdan ay dhibanayaal u yihiin arggagixisada.

Shaki kuma jiro in dhamaan qodobadan aan kor kusoo sheegay aan waxba laga qaban Karin hadii aysan dawladda abuurin jawi fur-furnaan ah oo shacabka looga qaybgelinayo qorshayaasha xasilinta iyo nabadeeynta dalka.

Mahadcelin

Dhaawac saameeyn wayn nagu leh aayaa inagaaray 14, Oct oo aanan marnaba quloobteena ka bixi karin, waxaa jiray dhalinyaro ka qaybqaatay xalinta musiibadii inagu dhacday oo runtii muujiyay wadaniyad, Soomaalinimo, iyo karti; waxa ay mudanyihiin ammaan iyo mahadcelin.

Waxa aan halkan mahadcelin uga dirayaa kooxda Bukaan-la-roorka ee Aamin oo shaqo adag u haya dadka Soomaaliyeed islamarkaana muujiyay geesinimo iyo hawlkarnimo intii ay socdeen gargaargii loo fidinayay dadkeenii dhibtu ka soo gaartay musiibada.

Dhanka kale, waxaa jiray dhalinyaro iskood isku abaabulay oo la baxay magaca Gurmad252 oo iyagana qabtay hawl baaxad leh oo aan horay Soomaaliya uga dhicin, waxa ay gargaar dhinacyo badan leh u fidinayeen dadkii ku jiray Isbitaalada, haba ugu muhiimsanaato in ay isku raadinayeen dadkii kala lumay iyaga oo xogta si daahfuran ula wadaagayay dadweynaha. Waxa ay dadka Soomaaliyeed dareensiiyeen awood ka qarsoonayd oo ay dhalinyarada leedahay.

Ugu dambayn, waxa aan soo jeedinayaa in labada koox ee aan kor ku soo sheegay ay dawladda abaalmarin guddoonsiiso si loo dhiirageliyo mutaddawacnimada oo ah qaabka ugu wanaagsan ee aan si xawli ah dalkeenna dib ugu dhisi karno.

 W/Q:—Cabdicasiis Cabdi Xaaji Gobdoon

Email: gobdon2@gmail.com

Facebook: @AbdiazizGobdon

Twitter: @AAHGobdon

Muqdisho(SONNA)–14-kii bishan oo ku aadaneed galabnimo maalintii Sabtida aheyd ayaa waxaa ka dhacay Isgoyska mashquulka badan ee loo yiqiin Zope Qarax aad u ballaarnaa, kaasi oo geystay khasaare naf iyo maalba ahaa, waxaana lagu tilmaamaa musiibaddi ugu weyneyd ee ka dhacday Magaalada Muqdisho abid, taasoo ay ku geeriyoodeen in ku dhow 400 ruux, dhaawaca lagu sheegay in ka badan 200 Ruux, iyo tiro 50-meeyo ah oo ilaa iyo hadda la la’yahay raq iyo ruuxba iyo waliba khasaare hantiyadeed, kuwaasi oo ku burburay Qaraxii awgiis.

Haddaba sidii loogu gurmada Dadkii wax ku noqday Qarahaasi, waxaa Durbay booqday goobtii uu shilku ka dhacay Masuuliyiinta ugu sarreeysa Dalka, waxaana lagu dhawaaqay Masiibo Qaran, Calanka ayaa hoos loo dhigay muddo 3-cisho ah ,si loogu boroordiiqo Dadkii ku nafwaayay halkaasi, islmarkaana waxaa la sameeyay Guddiga Qaranka ee Xaaladaha Deg-degga ah.

Guddigu waxa uu ku guuleystay in Dadkii ku dhaawacmay Masiibadaasi loo helo fursad loogu soo daweeyo Dalka dibaddiisa, waxaana ka qeybqaatay gurmadkaasi Dalka aanu walaalaha nahay ee Turkiga oo soo diray Diyaarad Millitari oo loo yaqaan Air Ampulace Dhaqaatiir iyo Dawooyin islmarkaana u qaaday Dalkooda bukaanadii aadka u darnaa, waxaa iyana dhaqaatiir iyo dawooyin soo diray Dalalka Jabuuti, iyo Ethiopia iyoWadamada Qadar, Kenya, Maraykanka ayaa iyana soo diray shixnado daawo ah iyo kuwa kale.

Masuuliyiin ka tirsan Xukuumadda Soomaaliya ee ku sugnaa airporka oo aan maalmahaan nasan ayaa waxaa ka mid ah Wasiirrada Garsoorka, Gaadiidka, Qorsheynta Jamaal, Shaqada,, Amniga, Xannaanada Xoolaha, Arrimaha Dibadda, Waaxda Socdaalka iyo Jinsiga iyo Madax kale, Waxaa xusuusin mudan in howsha isu duwiddu ay ka socoto goob kale oo ay fadhiyaan Madax uu horkacayo Ra’iisal Wasaare ku xigeenku, waxaana lagu tilmaami karaa Geesiyaasha dhabta ahi dhakhaatiirta, kalkaaliyayaasha, shaqaalaha kale ee caafimaad siiba darawallada iyo shaqaalaha bukaan-la-roorka iyo mutaddawiciinta dhallinyarada u badan, waxayna Dadkaasi isugu jiraan Soomaali, Turki hore u joogtay iyo howladeennada Caafimaad ee ka soo gurmaday Turki iyo Djibouti.

Waddamo badan ayaa cambaareeyay Falkaasi foosha xun, Magaalooyin ka tirsan Yirub iyo Ameerica ayaa ka qeybqaatay boroor-diiqda, waxaana saacado la damiyay leyrarkii ka daarnaa Taaladda ay Magaalada Paris ku caanka tahay, halka Magaalada Istanbuukna Buundadeeda laga daaray Layrka Buluugga ah, magaalada Toronta ee Dalka Canada ayaa ka mid meelihii laga baroor-diiqay iyo waliba Magaalada Minnesota ee Cariga Maraykanka, dhammaantood ayaa bar-bar istaagay Ummadda Soomaaliyeed.

Salaadii Jimcaha ee shalay kadib ayaa Boqolaal dadweyne ah waxay isugu soo bexeen Isgoyska Zoobe ee magaalada Muqdisho,halkaasi oo aheyd meeshii mashaqadu ay ka dhacayday 14kii Bishan, waxaana ku wehliyay Culimaa’udiin Soomaaliyeed, kuwaasi oo Salaad Janaaso ah ku dukaday goobtii dadka lagu xasuuqey,iyagoo illaahay uga baryay in uu Janadii Fardowsa uu ka waraabiyo, kuwa dhaawacyada qabana uu bogsiiyo, iyadoo Shacabka Soomaaliyeed ay si isku mid ah u muujinaya dareenkoodi ku aadan sidii looga jawaabi lahaa falalka guracan ee maleeshiyada Shabaab ay u geysnayaan dadka shacabka ah.

Dhawaan ayay aheyd uu ka dhacay Banaan-baxyo qaar ka mid ah Magaalooyinka Dalka Soomaaliya, gaar ahaan Magaalada Muqdisho, waxayna Dadka Muqdisho socodyo dhaadheer ku soo mareen Waddooyinka Caasimadda, iyagoo muujinayay shucuurtooda sida ay ugu xun yihiin Masaabadii sabtidii dhacday, waxayna ugu dambeyntii isugu soo urureen Garoonka Kubadda Cagta ee Banaadir, waxaana fagaarahaasi ka soo qeybgalay Masuuliyiinta Dalka ugu sarreeya.

Maxay ka yiraahdeen Masuuliyiinta Dowladda?,Raiisul-wasaaraha XFS Mudane Xasan Cali Kheyre oo ka hadlaayay arrintaasi ayaa sheegay in Qarixii sabtidii dhacay uu ka turjumayo Alshabaab cida ay yihiin, isagoo xusay in ay xaqiiqoowday in ay yihiin cadowga koowaad ee Shacabka Soomaaliyeed, isagoo tilmaamaya waxa uu yiri:-“Bulshada Soomaaliyeed waxay haystaan hal fursad oo ah in ay midoobaan oo si wadajir ah u ilaaliyaan Dalka”, sidasi waxaa yiri Raiisul-wasaare Kheyre.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, ayaa ka miid ahaa Masuuliyiintii ka qeyb galay bannaan-baxaasi lagaga soo horjeedo kooxda Argagixisada ah ee Alshabaab, isaga oo kula dar-daarmay in ay ilaaliyan midnimada iyo amniga, kana qayb qaataan sidii loo dabar goyn lahaa cadowga sida arxan darrada ah u gumaada shacabka Soomaaliyeed.
“Meel kasta oo ay Soomaalidu joogto maanta waa isu dhawdahay. Ilaaheey waxa uuna isku soo dhaweeyey quluubteenna si in u aragno cadawgeenna ulana dagaalanno, anaga oo difaacaneyna dadkeenna iyo dowladdeena.” Ayuu yiri Madaxweynuhu.

Dowladad Federaalka Soomaaliya ayaa shalay faah faahin dheeraad ah ka bixisay khasaaraha rasmiga ah ee ka dhashey qaraxii bahalnimada ahaa ee 14kii Bishan ka dhacay Isgoyska Soobe ee magaalada Muqdisho, waxaana Shir jaraa’id oo ay si wada jir ah ugu qabteen Isgoyska Soobe Wasiirada Amniga iyo Warfaafinta ay ku shaaciyeen khasaaraha rasmiga ah ee qaraxaasi ka dhashey iyo dad la sheegay in loo qab qabtay falkaasi.

Wasiirka Warfaafinta Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mudane En.C/raxmaan Cumar Cusmaan Yariisow ayaa sheegay in dhimashada guud ahaan ay tahay 358 halka dhaawacyaduna ay gaarayaan 228,‘Tirada guud dhimasho iyo dhaawac waxay noqotay 642 ruux, (dhimashadu waa 358 , 228 waa dhaawac, 56 qof ilaa iyo hadda lama hayo) ayuu yiri Wasiir yariisow, wuxuuna intaasi ku daray in 122 dhaawac ah loo qaaday dibadda, sida Turkiga, Sudan iyo kenya.

Sidoo kale Wasiirka Amnig Gudha Maxamed Abuukar Ducaale(Islow) ayaa sheegay in ay jiraan dad loo qab qabtay falkaasi, islamarkaana baaritaano ay ku hayaan,dibna ay ka soo sheegi doonaan natiijada rasmiga ah ee ku saabsan qaabka uu falka u dhacay iyo cidda ku lug lahayd.

Haddaba ma la gudboon Dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed, Dowladda waxaa la gudboon in dar-dargaliso guluka Millitari oo ay kula jirto Kooxda Al-shabaab, islmarkaana la xoreeyo goobaha ay ku sugan yihiin, shacabkana waxaa looga baahan yahay in la shaqeeyaan Dowladdooda, siiyaan xogaha rasmiga ah, si ay ugu fududaato laamaha amniga ay soo qabtaan kuwa maleegaya shirqoolada lagu xasuuqayo Ummadda Soomaaliyeed.

Qallinka: C/laahi Ruush