Wasiirka Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Macallin Maxamuud, ayaa maanta kulan miro-dhal ah la yeeshay Wasiirrada Dastuurka ee dowlad-goboleedyada, kaas oo diiradda lagu saaray geeddi-socodka dhammaystirka Dastuurka Kumeel-gaarka ah, oo ah mid kamid ah howlaha hortabinta u leh xukuumadda.

Kulanka waxaa lagu falanqeeyay horumarka laga gaaray dib-u-eegista Dastuurka, oo ay ka mid yihiin dhammaystirka warbixinta cutubyada 5-aad ilaa 9-aad ee Dastuurka iyo gudbintooda Guddiga Dastuurka ee Baarlamaanka, halka cutubyada 1–4aad horey loo ansixiyay.

Sidoo kale, kulanka ayaa lagu xoojiyay dardargelinta latashiyada lagu sameynayo cutubyada harsan ee 10-aad ilaa 15-aad. Wasiir Xasan Macallin ayaa carrabka ku adkeeyay in xukuumadda ay ka go’an tahay dhameystirka Dastuurka, ayna ku howlan yihiin diyaarinta farsamo ee cutubyadaas si baarlamaanka loogu gudbiyo.

Dhankooda, wasiirrada dastuurka ee dowlad-goboleedyada ayaa la wadaagay kulanka guulaha ay ka gaareen latashiyada dastuurka, waxayna ballanqaadeen in ay si dhow ula shaqeyn doonaan Wasaaradda iyo Guddiyada Dastuurka si loo dhameystiro Dastuurka dalka.

Xafiiska Amniga Qaranka ayaa maanta magaalada Muqdisho ku qabtay Shirka Isku-duwidda Maareynta Hubka iyo Rasaasta oo la qabto labo jeer sannadkii. Kulankan ayaa diiradda lagu saaray ansixinta Istaraatiijiyadda Qaranka ee Maareynta Hubka iyo Rasaasta 2025–2030.

Shirka waxaa guddoominayey La-taliyaha Amniga Qaranka, waxaana ka qeybgalay Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Difaaca, wakiillo ka socday Wasaaradaha Amniga Gudaha, Caddaaladda, hay’adaha amniga sida Booliska, NISA, Asluubta iyo Xoogga Dalka. Waxaa kale oo goobjoog ahaa wakiillo ka socday Qaramada Midoobay, safaarado iyo hay’ado caalami ah.

La-taliyaha Amniga Qaranka ayaa sheegay in kulankan uu muujinayo sida ay Dowladda Federaalka uga go’an tahay nidaaminta hubka iyo rasaasta, si loo waafajiyo xeerarka caalamiga ah iyo go’aannada Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.

Agaasimaha Wasaaradda Difaaca, Mudane Abdulqaadir, ayaa tilmaamay in istaraatiijiyaddu diiradda saaraysa dhismaha awood dowladeed, yareynta khatarta kaydinta rasaasta, iyo joojinta faafinta hubka sharci darrada ah, iyadoo la raacayo tilmaamaha IATG iyo Qaraarka UNSC ee 2776 (2025).

Kulanka ayaa kusoo dhammaaday in Wasaaradda Gaashaandhigga ay u gudbiso istaraatiijiyadda Golaha Wasiirrada si loo ansixiyo loona bilaabo hirgelinteeda.

Xafiiska Hantidhowrka Guud ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta kulan miro-dhal ah la yeeshay masuuliyiin ka socday hay’adaha UNODC iyo UNDP. Kulankan ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga iyo taageeridda dadaallada la xiriira Maareynta Halista Musuqmaasuqa (Corruption Risk Management), si loo horumariyo daahfurnaanta iyo isla-xisaabtanka hay’adaha dowladda.

Kulanka waxaa ka qeybgalay Hantidhowraha Guud, Kuxigeenkiisa, iyo masuuliyiin kale oo ka tirsan xafiiska, kuwaas oo muujiyay sida ay uga go’an tahay adkaynta wada-shaqeynta la leh hay’adaha Qaramada Midoobay ee ka shaqeeya la dagaallanka musuqmaasuqa.

Xafiiska Hantidhowrka Guud ayaa sidoo kale sheegay inuu sii dardar gelin doono baarista iyo la socodka khataraha la xiriira musuqmaasuqa, si loo gaaro hannaan hufan oo daahfuran.

Wasiirka Maaliyadda Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Biixi Imaan Cige, ayaa maanta ka qeyb galay Shirka Wasiirrada Maaliyadda ee Wadamada Carabta oo ka dhacay xarunta Qaramada Midoobay ee magaalada Beirut, caasimadda dalka Lebanon.

Shirka ayaa si gaar ah diiradda u saaray maalgelinta arrimaha bulshada, gaar ahaan waxbarashada, caafimaadka iyo daryeelka dadka nugul.

Wasiir Biixi oo dood heer sare ah ka qeyb galay, kana ag fadhiya Wasiirrada Maaliyadda ee dalalka Lebanon, Ciraaq iyo Syria, ayaa soo bandhigay waayo-aragnimada Soomaaliya ee ka soo kabashada colaadaha iyo guulaha laga gaaray dib-u-habaynta maaliyadeed.

Waxa uu sharaxay horumarka la taaban karo ee dowladda Soomaaliya ka gaartay adeegsiga tiknoolajiyada si loo kordhiyo dakhliga gudaha, iyadoo lagu guuleystay dib-u-habaynta maamulka maaliyadda, xasilinta dhaqaalaha iyo deyn cafinta iyadoo loo marayo habka HIPC.

Wasiirku waxa uu xusay sida dadaalladaasi ay usii xoojinayaan kalsoonida caalamka iyo taageerada horumarineed ee Soomaaliya.

Ururka Siyaasadeedka Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP) ayaa si heer sare ah u qabtay munaasabad ballaaran oo lagu hawlgelinayay hawlwadeennada ololaha doorashada Golaha Deegaanka ee Gobolka Banaadir.

Munaasabaddan oo si weyn loo soo agaasimay ayaa waxaa ka qeybgalay hawlwadeenno iyo taageerayaal badan, kuwaas oo muujiyay firfircoonida iyo diyaar-garowga ay u leeyihiin hirgelinta qorshaha ololaha doorashada Golaha Deegaanka ee Gobolka Banaadir.

Waxaa sidoo kale kasoo qeybgalay munaasabadda Wasiirro, Xildhibaano, Guddoomiyaha Gobolka Banaadir, kuxigeenka Xoghayaha Guud ee Ururka, Xoghayayaal, Garabyada kala duwan ee Ururka, Guddoomiyaasha degmooyinka Gobolka Banaadir iyo marti sharaf kale.

Ugu dambeyn, kuxigeenka Xoghayaha Guud ee Ururka, Dr. Xuseen Sheekh Maxamuud, ayaa si rasmi ah ugu dhawaaqay in Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) uu yahay musharaxa rasmiga ah ee Ururka Caddaaladda iyo Wadajirka (JSP) u matalaya xilka Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho.

Shacabka magaalada Muqdisho iyo ururrada siyaasadeed ee diiwaangashan ayaa si rasmi ah u bilaabay ololaha doorashada Golaha Deegaanka, taasoo lagu wado in ay noqoto mid taariikhi ah oo hirgelisa nidaamka dimuqraadiga ah ee daahfurnaanta ku dhisan.

Ololahan ayaa lagu arkayaa xayaysiisyada musharixiinta, shirar dadweyne, boorarka wacyigelinta iyo kulamo siyaasadeed oo ka dhacaya degmooyin badan oo ka tirsan gobolka Banaadir. Ururrada siyaasadeed ayaa bilaabay in ay la kulmaan bulshada rayidka ah si ay ugu bandhigaan barnaamijyadooda ku aaddan maamulka deegaanka, adeegyada dadweynaha, iyo horumarinta caasimadda.

Tani waa markii ugu horreysay ee shacabka Muqdisho ay si toos ah uga qayb qaadanayaan doorasho heer deegaan ah muddo ku dhow 50 sano, taasoo astaan u ah koboca hannaan dowladnimo oo sal adag ku leh kalsoonida shacabka.

Guddiga doorashooyinka heer gobol iyo mid qaran ayaa ku baaqay in ololaha lagu wado nabad, is-ixtiraam, iyo ilaalinta sharciga, si loo xaqiijiyo doorasho xor iyo xalaal ah. Shacabka reer Muqdisho ayaa si weyn u muujinaya xiisaha iyo ka-qaybgalka codbixinta soo socota.

Ururka Ardayda Soomaaliyeed ee dalka Norway ayaa magaalada Oslo ku qabtay kulan sanadle ah oo lagu xoojiyay is-dhexgalka ardayda iyo dabaaldeg rasmi ah oo loo sameeyay ardaydii dhammeysay jaamacadaha sanadkan.

Kulanka oo ahaa mid ay ka soo qaybgaleen arday, waalidiin, macallimiin iyo marti sharaf kale ayaa lagu soo bandhigay khudbado dhiirrigelin ah, waxqabadka ururka, iyo guulaha ay ardaydu ka gaareen tacliinta sare ee dalka Norway.

Guddoomiyaha Ururka Ardayda Soomaaliyeed ayaa sheegay in ujeedada kulankan tahay kobcinta wacyiga ardayda, isku xirka dhalinyarada Soomaaliyeed ee ku sugan Norway, iyo dhiirrigelinta dadaalka waxbarasho.

Sidoo kale, ardaydii dhamaysay jaamacadaha ayaa la guddoonsiiyay shahaado sharafyo, iyadoo loogu hambalyeeyay guusha ay ka gaareen heerka tacliimeed.

Munaasabadda ayaa lagu soo gabagabeeyay ciyaaro dhaqameed, suugaan iyo is-dhexgal bulsho oo muujiyay midnimada iyo firfircoonida ardayda Soomaaliyeed ee Norway.

Shirweynaha toddobaad ee Guddoomiyeyaasha Baarlamaannada Adduunka ayaa si rasmi ah uga furmay magaalada Islamabad ee dalka Pakistan. Soomaaliya waxaa shirka ku meteleysa Guddoomiye ku-xigeenka koowaad ee Golaha Shacabka Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, Marwo Sacdiya Yaasiin Xaaji Samatar.

Shirka sanadkan ayaa diiradda lagu saarayaa mowduucyada ku saabsan nabadda, degganaanshaha iyo horumarka, waxaana ka qeyb galaya wufuud heer caalami ah oo ka socda Baarlamaannada waddamada kala duwan.

Marwo Sacdiya Yaasiin ayaa ka jeedisay shirka khudbad ay ku muujisay muhiimadda uu shirkan u leeyahay dalalka caalamka, gaar ahaan Soomaaliya, iyadoo xustay in nabad iyo degganaansho ay saldhig u yihiin horumarka dowladnimada.

Inta lagu guda jiro shirkan, Guddoomiye ku-xigeenka koowaad ee Golaha Shacabka ayaa sidoo kale kulamo gaar gaar ah la yeelan doonta madaxda Baarlamaannada kale ee ka qeyb galaya, si loo xoojiyo iskaashiga iyo wada shaqeynta Baarlamaannada caalamka.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud, oo maalintii labaad booqasho rasmi ah ku jooga dalka Aljeeriya, ayaa si diirran loogu soo dhoweeyay Qasriga Al-Muradiya, halkaas oo uu kula kulmay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Dimoqraadiga Aljeeriya, Mudane Cabdulmajiid Tabbuun.

Munaasabadda soo dhoweynta ayaa lagu maamuusay calammada labada dal, iyadoo cutubyo ka tirsan ciidamada dalkaas ay siiyeen salaan sharaf Madaxweynaha Soomaaliya. Intaas kaddib, labada madaxweyne waxay yeesheen kulan gaar ah.

Sidoo kale, labada Madaxweyne ayaa si wadajir ah u guddoomiyay wada-hadallo ballaaran oo ay ka qayb galeen xubno ka tirsan labada dhinac, kuwaas oo diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga dhinacyada amniga, dhaqaalaha, waxbarashada, caafimaadka, dhaqanka iyo arrimaha diblomaasiyadda.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa uga mahadceliyay Madaxweyne Tabbuun iyo shacabka reer Aljeeriya soo dhoweynta diirran, isagoo xusay in booqashadani ay astaan u tahay xiriirka qotada dheer ee labada dal.

Dhankiisa, Madaxweyne Cabdulmajiid Tabbuun ayaa ku ammaanay dowladda Soomaaliya dadaalka ay ku bixinayso xasillinta iyo dib u dhiska dalka, wuxuuna xoojiyay sida ay uga go’an tahay in Aljeeriya ay la garab istaagto Soomaaliya.

Faallo; Soomaaliya iyo Aljeeriya ayaa sii xoojinaya xiriirkooda taariikhiga ah, kadib booqasho rasmi ah oo uu Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud ku tegay Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Aljeeriya, isagoo ka jawaabaya martiqaad uu ka helay dhiggiisa, Madaxweyne Cabdul-Majiid Tebbuun.

Booqashadan ayaa ah tallaabo muhiim ah oo lagu xoojinayo iskaashiga labada dal ee dhinacyada amniga, ganacsiga, waxbarashada iyo xiriirka diblomaasiyadeed.

Booqashada ayaa qeyb ka ah dadaallada lagu horumarinayo xiriirka walaaltinimo ee u dhexeeya labada shacab ee Soomaaliya iyo Aljeeriya, kuwaas oo wadaaga taariikh halgan ah oo ka dhanka ahaa gumeystihii iyo xiriir qotodheer oo ku saleysan aqoonsiga Carbeed iyo Afrikaannimo.

Sanadihii u dambeeyay, Soomaaliya waxay dib u soo ceshatay kaalinteedii siyaasadeed ee gobolka, halka Aljeeriya ay xoojisay doorkeeda diblomaasiyadeed ee Qaaradda Afrika, taas oo horseedday in xiriirka labada dal uu yeesho jihada cusub ee is-faham iyo wada-shaqeyn.

Dhinaca amniga, labada dhinac waxay ka wada hadli doonaan iskaashi ku aaddan la-dagaallanka argagixisada, xagjirnimada iyo kor u qaadidda awoodda hay’adaha amniga.

Aljeeriya oo caan ku ah waayo-aragnimadeeda dhinaca amniga iyo heshiisiinta Qaran ayaa la filayaa in ay la wadaagto Soomaaliya khibraddeeda, si loo xoojiyo dadaallada lagu xaqiijinayo xasilloonida Geeska Afrika iyo gobolka Saaxil.

Dhinaca dhaqaalaha iyo ganacsiga, waxaa la filayaa in booqashadu ay horseeddo fursado cusub oo la xiriira maalgelinta, is-weydaarsiga badeecooyinka, adeegyada kale iyo in la dhiirrigeliyo xiriirka u dhexeeya ganacsatada labada dal.

Waxaa kale oo laga wada hadli doonaa sidii loo furi lahaa waddooyin cusub oo duulimaad iyo dekedaha ah oo fududeyn doona safarka iyo ganacsiga u dhexeeya Muqdisho iyo Aljeers.

Dhinaca waxbarashada iyo dhaqanka, Soomaaliya waxay doonaysaa in ay xoojiso iskaashiga Jaamacadaha Aljeeriya, si ardayda Soomaaliyeed ay ugu helaan fursado waxbarasho oo tayo leh, gaar ahaan culuumta caafimaadka, injineerinka iyo cilmiga siyaasadda.

Aljeeriya ayaa sidoo kale lagu xusaa bulshada Soomaaliyeed dhexdeeda in ay tahay dal gacan weyn ka geysta horumarinta waxbarashada Carabiga iyo Islaamka ee Afrika.

Booqashada Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ee Aljeeriya ma aha oo kaliya munaasabad diblomaasiyadeed, balse waa tallaabo cusub oo lagu dhisayo xiriir istiraatiiji ah oo ku saleysan dano wadaag iyo iskaashi dhanka amniga, horumarka iyo waxbarashada, taas oo kor u qaadaysa danaha labada shacab iyo guud ahaan Qaaradda Afrika.