Ciidamada xoogga iyo kuwa dib u xorreynta ee Gobolka Hiiraan ayaa howlgallo ka dhan ah khawaarijta ka sameeyay degaanno hoostaga degmada Halgan,halkaa oo ay ciidanku ku bur buriyeen fariisimo ay khawaarijtu ku dhibaateen jirtay shacabka

Sarakiisha ciidanka degaanka oo la hadlay warbaahinta Qaranka ayaa sheegay in ay ka war heleen xubna katirsan khawaarijta oo si dhuumaaleeysi ah kuyimid degaano hoostaga degmada Halgan,halkaan ay isaga carareen markii ay maqleen in ku soo wajahanyihiin ciidanka degaanka,haddana ay gacanta ku hayaan ciidanka xoogga iyo kuwa degaanka.

Waxa ay intaa hadalkooda ku dareen saraakiishan in ay sii wadi doonaan howlagallada lagu ciribtirayo argagixisada tan iyo inta laga sifeeynayo degaanada dhaca galbeedka Gobolka Hiiraan

Ciidamada xoogga dalka iyo kuwa dib u xoreeynta ayaa dhawaanahaan howlgallo sifeeyn ah oo ka dhan ah khawaarijta ka waday degaanno dhowr ah oo katirsan Gobolka Hiiraan.

Senator Cabdixakiin Macalin Axmed oo katirsan Golaha Aqalka sare oo la hadlayay warbaahinta qaranka ayaa sheegay in heshiisyada caalamiga ah ay awood u leedahay oo kali ah dowladda dhexe,wax boos ahna usan uga bannaaneeyn dowlad goboleedyada dalka

Senator Cabdixakiin Macalin Axmed

“Heshiisyada caalamiga ah waxaa awood u leh inay gasho dowladda dhexe, wax door ah kuma lahan dowlad goboleedyadu, marka heshiiska ay Soomaaliya la gashay Masar waxaa dalkeena ugu jira faa’iidooyin badan.”

Saneterka ayaa tilmaamay sida ay muhiimdda u leedahay ilaa linta qaranimada midnimada ummadda si cadawga soomaaliyeed loogu midoobo.

Waxa uu sanetarka intaa hadalkiisa ku daray in soomaaliya ay faa’iida weyn ugu jirto heshiiska ay la gashay dowlada masar islamarkaan wax badan ay kusoo kordhineyso dalka.

Wasiirka wasaaradda Amniga guddaha xukuummadda Federaalka Soomaaliya mudane Cabdillaahi sheekh Ismaaciil( Fartaag )ayaa maanta tababbar ugu soo xiray qaar ka mid ah Ciidanka Booliiska Soomaaliyeed xarunta Akadeemiyada Jeneraal Kaahiye (School Polizio).

Wasiirka Amniga ayaa boogaadiyay tababarka ku aadan is dhexgalka Bulshada iyo Ciidanka Booliska Soomaaliyeed isagoo xusay in la sii xoojiyo wada-shaqeynta qeybaha kala gedisan ee Bulshada iyo laamaha Amniga.

Munaasabadda ayaa waxaa ka qayb galay Wasiiro ka tirsan xukuummada Federaalka Soomaaliya, guddoomiyaha Gobolka Benaadir, Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed,Taliyaha Booliiska gobolka Benaadir, qaar ka mid ah Guddoomiyeyaasha Degmooyin Gobolka Benaadir, Saraakiisha Ciidanka iyo qeybaha kala gedisan ee Bulshada.

Wasiirka Warfaafinta Dhaqanka iyo Dalxiiska XFS ayaa tababbar lagu baranayo habka sameynta iyo soo saarista Filmada u furay ilaa 30 xubnood oo ka kala socda shirkadaaha Filimada iyo Warbaahinta kale.

Tababbarkan oo socon doona muddo 5 maalmood ayna soo qaban qaabisay Wakaaladda Filimada ee wasaaradda Warfaafinta ayaa waxaa furitaankiisa ka qeybgalay wasiirka wasaaradda Warfaafinta Dhaqanka iyo Dalxiiska Mudane Daa’uud Aweys Jaamac, kusimaha agaasimaha guud ahna agaasimaha maamulka iyo Maaliyadda Naasir Xasan Xuseen, prof Cabdullaahi Sheikh Cali Qaloocow wasiir kuxigeenkii hore ee Maaliyadda iyo qaar kamid ah agaasimeyaasha waaxyaha ee wasaaradda.

Inta uu socdo waxaa lagu barandoonaa casharo la xiriira habka sameynta iyo soo saarista Filimada bulshada loo gudbinayo, waxaana bixinayaa qabiir sare Cabdulqaadir Axmed Buufalo oo hore uga tirsanaan jiray maamulkii Wakaaladda Filimada Soomaaliyeed xiligii dowladii dhexe ee Soomaaliya.

Kusimaha agaasimaha guud mudane Cabdinaasir Xasan Xuseen ayaa kula dardaarmay ka qeybgaliyaasha tababarka in ay ka faaideystaan, isagoo xusey tababar nuucaan ah ay dunida qiimo weyn ah ku fadhiyaan.

Wasiirka Wasaaradda Warfaafinta Dhaqanka iyo Dalxiiska Mudane Daa’uud Aweys Jaamac oo si rasmi ah u furay tababarkan wuxuu si weyn uga hadlay muhiimada ay leeyihiin Filmada gaagaaban ee bulshada loo gudbinayo, kuwaasi oo xambaarsan fariimo wacyigelineed oo nuuc kasta leh, wuxuuna bogaadiyay dadaalka uu bixinayo Qabiir Cabdulqaadir Buufalo oo ah qabiir Soomaaliyeed in muddo ah kunoolaa dalka Koonfur Afrika.

Madaxda wasaaradda Warfaafinta ayaa dadaal ugu jira sidii Wakaaladda Filmada oo kamid ah qeybaha warbaahinta ee wasaaradda maqaabkeedi dib loogu soo celin lahaa.

Xildhibaanadda Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa u codeeyay Xildhibaan Qaasim Cabdikariin inuu buuxiyo xubintii ka banaaneyd guddiga la socodka iyo dib-u-eegista Dastuurka,

kulanka oo ay soo xaadireen fadhiga 150 xildhibaan ayaa waxaa ogolaatay 148-xildhibaan laba xildhibaanna waa ay ka

War-murtiyeed ka soo baxay Midowga Afrika ayaa loogu mahadnaqay Masar iyo Jabuuti oo noqday labada dal ee illaa iyo hadda caddeeyay in ay qeyb ka noqonayaan hawlgalkan cusub, waxaana dalalka kale ee Qaaradda loogu baaqay in ay iyaguna ku soo biiraan.

Howlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasillinta oo magaciisa loo soo gaabiyo (AUSSOM) ayaa ku yimid codsi ay Soomaaliya gudbisay, kaasi oo ujeedkiisu ahaa in ka dib bixitaanka ATMIS la helo taageero muddo kooban ah oo ciidamada Soomaaliyeed laga siinayo xasilinta iyo xoojinta nabadgeliyada dalka.

Midowga Afrika ayaa bogaadiyay dadaalka iyo ka-go’naanta dowladda Soomaaliya ee adkeynta amniga, dib-u-dhiska, tababbarista iyo kobcinta karaanka ciidamada xoogga dalka, si howlahaasi loo sii dardargeliyana, waxay Afrika ugu baaqday beesha calaamka in kor loo qaado taageeridda dawladda.

Dhinaca kalen Dowlada Soomaaliya oo Warqad u dirtay Xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay ayaa soo jeedisay muddo laba sano ah oo looga guurayo Xafiiska UNSOM, loona guurayo UNCT, iyadoo muddaadaasi sidoo kale ay dowladdu qeexday howlaha Xafiiska cusub ee Qaramada Midoobay oo loogu magac daray UNATMIS, waxaana howlihiisa ay ku ekaan doonan arrimaha taageerada dib u dhiska Hey’adaha Dowladda, gargaarka bini’aadanimada, Xuquuqda Aadanaha iyo sarreynta Sharciga, waxayna Dowladda Soomaaliya caddeysay in arrimaha Siyaasadda ay yihiin howlo ay Soomaalidu leedahay.

Qorshahaan waxaa la filayaa in uu bilowdo Bisha November ee sanadkan, islamarkaana uu soo gaba gaboobo sanadka 2026-ka waxaana xiligaasi kadib Xafiiska Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ee hadda jira uu noqonayaa mid xirma, howlaha hareyna ay la wareegi doonaan Kooxda UNCT, waxaana muddada labada sano ah la yareyn doonaa Shaqaalaha Xafiiska Qaramada Midoobey ee Soomaaliya iyo Qarashka ku baxaba, iyadoo shaqooyinka ay qabtaanna ay ku wareejin doonaan Soomaalida.

Haddaba xiisad ayay ka dhex abuurtay Itoobiya Imanshaha Soomaaliya ee Dowladda Masar, iyadoo Dadka falanqeeya arrimaha siyaasadda ayaa qaba “Itoobiyaanku Adduunyadaan la joogo labo ayay ka cabsataa, waa Soomaali xoogeysatay oo leh ma qaadan kartaan Waddankeenna taako ka mid ah iyo Masaarida Ciidankooda xooggan ee baabi’in kara Itoobiyanka damacu waalay”.

Hadalka ka soo yeeray Wasiirka ka tirsan Xabashida ayaa laga dareemayaa inuu ahaa mid aad u karkarayay, taasi oo muujineysa inuu xaalkooduna meel xun marayo , waxaase hubaal ah in maalmo kale oo adag ay Ethiopia wajihi doonto. ‘Soomaaliya maahan Soomaaliyadii shalay’.

Dadka Taxliiliya arrimaha ammaanka ayaa heshiiska Soomaaliya iyo Masar iyo xasaasiyadda ay ka qaaday Itoobiya ku caddeeyay qodobadaan:-

1-Soomaaliya iyo Masar Heshiiska Difaac/Amni ay galeen waa mid dhaqan gal ah, Cid wax ka baddeli karta ma jirto.

2- Itoobiya waxay Buuqaan oo dhan u kicinee inay ka mid Noqoto AUSSOM, taasina ma dhici karto oo Go’aanka Cidda Xubin ka noqoneysa Dowladda Soomaaliya ayaa iska leh mana ogola.

3- Dowladda Maraykanka waxay u aragtaa Tillaabadii Abiye iyo Muuse mid toos u dhaawaceysa Amniga Qaranka sida uu sheegay January 2024-kii Afhayeenka Golaha Amniga Qaranka Mareynka ee Aqalka Cad John Kirby.

4-Itoobiya waxay ku soo fashilantay inay siyaasaddeeda arrimaha dibadda inay ku meel mariso Is-Af-garadkii MOU, waxaana lama filaan ku noqday bandhigyada horumarsan {Performance) siyaasadda arrimaha dibadda Soomaaliya siday ugu guuleysatay inay go’doomiso maamulka Addis.

5- Maamulka Addis oo ku fashilantay inay diblumaasiyad ku wajahdo Muqdisho waxay isku dayeysaa inay Soomaaliya u meeriso Cidda ay la saaxiibeyso ama la kaashaneyso Sugidda Amnigeeda, suurtagalna maahan taasi.

6- Sheekada (Narrative-ka) Soomaaliya ayaa aad ugu xooggan Warbaahinta & Fikirka Guud ee Caalamiga ah Xaaladda hadda taagan, sidaas darteed waxay diiradda saartay Itoobiya inay kiiska u sawirto Masar vs Itoobiya.

Xildhibaan Maxamed Ibraahim Macalimuu ayaa Bartiisa Bulshada qormo uu qoray cinwaan uga dhigay ‘Caga la’aanta ayay ciiddu igu aragtay’, wuxuuna qormadiisa ku bilaabay:-

“Diyaarad ay Masar leedahay oo caasimadii Soomaaliya Muqdisho ka soo dagtay ayay Itoobiyaanku yiraahdaan uma dulqaadan karno ( We can’t tolerate it). Maamulka Soomaaliland wuxuu yiri waxaan si adag u diidannahay )Strongly object) imaatinka Masaarida ee Soomaaliya oo qalalaase ka abuuri doono degmada Geeska Afrika”.

Xildhibaanka waxa uu is weydiiyay “Itoobiya ujeedkeedu muxuu yahay? Waa in ay xalaaleysato sidii ay qeyb uga heli laheyd baddeenna iyo dhulkeenna waana mid ay ku taameysay muddo aad u dheer. Annaga hadaan Soomaali nahay dhexdeenna siyaasad waa isku diidi karnaa, laakiin waa nasiib darro weyn in ruux Soomaali sheeganayo uu cadow raba inuu dhulkiisa qaata garab uu u noqdo. Qeybi oo xukun wey na soo martay yaan naloo celin. Taariikh ayaa qormeysa ee Soomaalaay dib isugu laabo”.

Dhinaca kale Wasiirka Gaashaandhigga XFS Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur Jaamac ayaa dhawaan garay Xerada Jeneraal Gordan ee magaalada Muqdisho, halkaasi oo uu khudbad dhiirigelin ah u jeediyay ciidamada ayaa xasuusiyay waajibaadka ka saaran inay dalka ka difaacaan khataraha wax u dhimaya amniga, wuxuuna yiri “Cadowgeena gudaha ah iyo kan dibadda intaba waa inaan u diyaar garownaa.”. Wasiir Jaamac waxa uu sidoo kale taabtay damaca Itoobiya ee badda, wuxuuna carrabka ku dhuftay in aysan aqbali doonin ku xadgudubka madaxbanaanida dalka iyo Dadka.

Abwaan Cusmaan Guure ayaa isna Murti ku yiri:- “XABASH HADDUU KU FAANAY XOOG, XASSANNA XEELAD WAA YAQAAN”.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe), ayaa xarunta Safaaradda Turkiga ee Soomaaliya uga qeyb galay Maalinta guusha Qaranka Turkiga oo sanad kasta marka la gaaro 30-ka Bisha Agoosto looga dabaal dego dalkaasi.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Dalka Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe) oo khudbad ka jeediyay xafladda xuska Maalinta Guusha Qaranka Turkiga ayaa shacabka iyo Dowladda Turkiga ugu hambalyeeyay maalinta guushooda iyo sidoo kale 102-sano oo hada laga joogo horumarka ay ku talaabsadeen, waxa uuna ku amaanay doorkiisa ku aadan siyaasadda caalamka.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka dalka ayaa ugu dambeyn Madaxweynaha Dalka Turkiga Recep Dayip Erdogan dowladiisa iyo lllguud ahaan shacabka wadankaasi uga mahadceliyay taageerada walaaltinimo ee ay la garab taaganyihiin shacabka Soomaaliyeed iyo dowladooda.

Maalinta Guusha Turkiga oo ah 30-ka Agoosto waxaa sanad walba laga xusaa guud ahaan dalkaasi, waxa ayna maalintani astaan ​​u tahay guusha qaranka Turkiga uu usoo halgamay xilligii uu socday dagaalkii xornimada qaran ee horseeday abuuritaanka dawlad cusub oo ah tan maanta la yiraahdo “Jamhuuriyadda Turkiga”.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale),ayaa kormeer ku tagay Xabsiga Dhexe ee Xamar, asigoona gaarsiiyay Deeq kala gedisan oo isugu jira Geel, Raashiin, Dhar iyo agabyo kale oo baahi loogu qabo Xabsiga.

Kormeerka uu Duqa Muqdisho maanta ku tagay Xabsiga Dhexe, ayaa daba socda ka jawaabida booqasho ay maalmo ka hor halkaasi ku tageen mas’uuliyiin ka tirsan Maamulka Gobolka Banaadir oo uu hogaaminaayay Guddoomiye Kuxigeenka Amniga iyo Siyaasadda Gobolka Banaadir Mudane Maxamed Axmed Diiriye (Yabooh) taasi oo ay ugu kuurgaleen xaalada dhabta ah iyo baahiyaha ka jira Xabsiga Dhexe ee Xamar.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho Mudane Yuusuf Xuseen Jimcaale (Madaale),ayaa sheegay in Deeqdaan ay bilaw u tahay ka jawaabida baahiyaha aas-aasiga ah ee ka jira Xabsiga Dhexe, waxa uuna xusay in Maamulka Gobolka Banaadir ay gacan weyn ka geysan doonaan garab istaaga iyo taageerida Xabsiga Dhexe ee Xamar.

Kusimaha Taliyaha Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed iyo Taliyaha Xabsiga Dhexe ee Xamar oo Duqa Muqdisho kala wareegay Deeqda kala gedisan, ayaa waxa ay ka mahadceliyeen sida ay Maamulka Gobolka Banaadir ugu soo jawaabeen wax ka qabashada xaaladaha kala gedisan ee ka jira Xabsiga Dhexe.

Booqashadaan waxaa qeyb ka ahaa Xidlhibaank ka tirsan Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, Guddoomiye Kuxigeenka Amniga iyo Siyaasadda Gobolka Banaadir, Xoghayaha Guud ee Gobalka Banaadir, Guddoomiyeyaasha Degmooyinka Xamar Jajab, Warta Nabadda, Agaasimeyaal iyo Saraakiil kale.

Xarunta dhexe ee Hay’adda Maareynta Musiibooyinka, ayaa marti-galisay kulan si bille ah loogu gorfeeyo xaaladaha bani’aadannimo ee dalka, kaas sķoo dhex mara Hay’adda SoDMA, Xafiiska Qaramada Midoobay ee isku xirka arrimaha bini’aadannimada (OCHA) iyo barnaamijka horumarinta ee Qaramada Midoobay (UNDP).

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray sidii loogu diyaar-garoobi lahaa shirka madasha arrimaha bani’aadannimada (CHF) ee dhawaan lagu wado inuu qabsoono, sidii dhaqaale soo kabasho loogu aruuri lahaa dadkii ay wax-yeelleysay saameynti El-nino iyo qorshaha ku aaddan abaarta La-nina.

Sidoo kale, kulanka waxaa looga hadlay sidii loo garab istaagi lahaa dadka uu saameeyay dab xooggan oo dhawaan ka kacay Suuqa Hanti-wadaag ee magaalada Jowhar, kaasoo baabi’iyay 900 oo goobo ganacsi ah, burburiyay dhaqaale dhan $1.5 milyan ilaa $2 milyan, isla-markaana wax-yeelleeyay hab-nololeedka 5,000 oo qoys.

Guddoomiyaha Hay’adda SoDMA Md. Maxamuud Macallin Cabdulle iyo ku-xigeenka ergeyga gaarka ah ee Qaramada Midoobay Md. George Conwey, ayaa wadajir u shir-guddoomiyay kulanka, waxaana ka qeyb-galay masuuliyiin kale oo ka kala socday Hay’adaha SoDMA, OCHA & UNDP.

Ciidanka Xoogga Dalka kuwa Daraawiishta Jubbaland,NISA iyo dhammaan ciidama kala duwan ee Maamul gobolleedyada iyo kuwa degaanka,ayaa ka qeyb-qadanayo Dalaada lagula daggaalamayo khawaarijta.Ujeedka waa in dalka laga sifeeyo cadowgaas mudda dhibay,Oo aan kala jecleen Shacab iyo dowlad midna.

Ciidama waxaa ay iska sareen mas’uuliyad weyn xurreeynta deeganada Jubbalan ka joogaan Khawarijta,Ciidanka Faderaalka iyo kuwa Daraawiishta,kuwa deeganka waa dad iska kaa shada,Sifeynta cadowga Khawarijta ah.

Dagaalka hadda socdo waa mid ay wada ogyihiin Madaxda Qaranka iyo kuwa Maamul gobolleedyada. Waana mid larabo in dalka looga saaro khawaarijta. Waana inay ummadda Soomaaliyeed iyo kuwa Jubbaland ay si xor ah ugu noolaadaan deegaanada ay ku noolyihiin.Waana inay dadkaas Soomaaliyeed ee cadowga imbadan gumaysanayay,ay gaarto neecaawada iyo macaaanka dowladnimada.

Dagaalkii khawaarijta lagula jiray ilaa hadda guul mooyee,Gaabis mahalin taasna Madaxda iyo ciidama kala duwan ayaan ugu mahadcelinayaa.

In dagaal laqaado Istaraatiijiyad adag ayow u baahan yahay,Ileyn guul inaad gaarto oo shacabka dhibka ka dulqaado ayaad ugashay dagaalka.

Dagaalka wuu socon doonyaa ilaa dalka guud ahaan laga saarayo Khawarijta,Meelkasto oo ay galaan,Dagmo ilaa tuulo inaan kasoo saaraan ayay habeen iyo maalin u jiraan ciidamada farumaha dagaalka,Insha Allah ilaahay idinkiis wuu soo dhammanayaa,Dagaallka Khawarijta dalka looga sifeynaayo.