Wasiirka Amniga Gudaha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag), ayaa maanta tababar usoo xiray gabdho ka tirsan Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, kuwaas oo dhammeystay tababar socday muddo 90 maalmood ah, lana xiriiray xirfado amni oo khaas ah.

Wasiirka ayaa kula dardaarmay gabdhaha tababarka dhammeystay, oo ka tirsan galaaska lixaad ee Ciidanka Gaarka ah ee Galleyr, inay si daacad ah ugu adeegaan dalkooda iyo bulshadooda, isla markaana ay Qaranka uga faa’iideeyaan aqoonta iyo xirfadaha ay tababarka ku soo qaateen.

Sidoo kale, Wasiirku waxa uu bogaadiyay doorka muhiimka ah ee haweenku ka qaadanayaan sugidda amniga iyo dhismaha hay’adaha amniga dalka.

Muqdisho, Khamiis, 18 Diseembar 2025:-Golaha Wasiirrada Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo maanta yeeshay kulankooda toddobaadlaha ah, ayaa looga hadlay doorashooyinka dalka, gaar ahaan kuwa golaha deegaanka ee bishan ka qabsoomi doona caasimadda, iyada oo goluhu meel-mariyey shuruuc iyo xeerar muhiim u ah dalka.

Golaha Wasiirrada, ayaa Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta, ka dhageystay warbixin la xiriirta doorashada golaha deegaanka ee bishan ka dhacaysa Muqdisho, iyada oo wasaaradda ay soo bandhigtay diyaarinta iyo xaqiijinta amniga goobaha codeynta iyo tirada muwaadiniinta qaatay kaararkooda ee u diyaarsan in ay codkooda dhiibtaan.

Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre, ayaa wasiirrada ku ammaanay in iyaga iyo bulshada ay si wanaagsan isku soo barteen, muhiimna tahay in shacabka iyo dowladda is dhex-galaan, waxa uuna boggaadiyay dedaalkii ay u galeen in ay qeyb ka noqdaan ololaha doorashada.

Shirka Golaha Wasiirrada oo uu guddoominayey Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xamsa Cabdi Barre, ayaa lagu ansixiyey wax ka beddelka sharciga Bangiga Dhexe ee Soomaaliya, si loo xoojiyo nidaamka maaliyadeed iyo hufnaanta hey’adaha dhaqaalaha. Sidoo kale, Golaha ayaa meel-mariyey Hindise-Sharciyeedka Difaaca Qaranka, kaas oo lagu tayeynayo awoodda iyo waajibaadka hey’adaha amniga dalka.

Golaha Wasiirrada ayaa dood adag ka yeeshay, isla markaana ansixiyey Hindise-Sharciyeedka Sharciga Xuquuqda Carruurta iyo Hindise-sharciyeedka Sharciga Arrimaha Qoyska, kuwaas oo dhammaantood ujeedkoodu yahay horumarinta qoyska, ilaalinta xuquuqda carruurta iyo dhismaha nidaam sharci oo dhammeystiran. Labadan sharci ayaa ka soo gudbay dhammaan hab-raacyadii xeer-dajinta, la tashiyo lagala yeeshay culumada, iyada oo mas’uuliyiin ka socday xafiiska Garyaqaanka Guud iyo Wasaaradda Dastuurka ay faahfaahin dheer golaha ka siiyeen shaqada laga soo qabtay xeerarkan.

Labadan xeer ayaa la ansixiyay iyada oo wasaaradda ay quseyso la faray in ay wax kasoo badesho arrimo la xiriira ereybixinno kooban.

Sidoo kale, Golaha Wasiirradu waxa ay ansixiyeen siyaasadda iyo xeerka Sanduuqa Qaranka ee Horumarinta Waxbarashada (NEDF), taas oo lagu horumarinayo tayada waxbarashada dalka, si loo xaqiijiyo maalgelinno lagu taageerayo ardayda Soomaaliyeed.

Ururka 161-aad ee Ciidanka Kumaandooska Danab oo kaashanaya cutubka gawaarida gaashaaman ee MU ayaa howlgallo qorsheysan oo amni xaqiijin ah ka sameeyay deegaannada Basro, Baqdaad, Jambaluul iyo tuulooyin kale oo ka tirsan Gobolka Shabeellaha Hoose, halkaas oo ay muddooyinkii dambe ku dhuumaaleysanayeen maleeshiyaadka Khawaarijta.

Howlgalka oo ka bilowday deegaanka Basro, ayaa Ciidanka Danab ku burburiyeen godadkii ay Khawaarijtu ku dhuumaaleysanayeen, iyadoo dhagar-qabayaashii halkaas ku sugnaa ay carareen, ka dib markii ay la kulmeen awood ciidan oo culus.

Sidoo kale, Ciidamadu waxay burburiyeen goobihii ay Khawaarijtu kaga dhuumaaleysanayeen deegaannada Jambaluul iyo Baqdaad, waxaana ay dib u soo celiyeen amnigii iyo xasilloonidii guud ee deegaanka. Ciidanka ayaa weli ku raad-jooga firxadka nabadiidka ee ka baxsaday goobahaas.

Hay’adda Socdaalka iyo Jinsiyadda ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa si rasmi ah u soo bandhigtay Warbixinta Waxqabadka Sannadka 2025, iyadoo hal-ku-dheg looga dhigay “Secure Borders, Safe Somalia” sugidda amniga xuduudaha iyo ilaalinta shacabka Soomaaliyeed.

Warbixinta ayaa iftiimisay horumarro la taaban karo oo ay hay’addu ka gaartay dhowrista amniga xuduudaha, casriyeynta adeegyada socdaalka, iyo hirgelinta isbeddel dhijitaal ah oo lagu tayeynayo adeegyada. Sidoo kale, warbixintu waxay soo bandhigtay dib-u-habeyn sharciyeed iyo qaab-dhismeedyo hay’adeed oo la jaanqaadaya qorshaha istiraatiijiyadeed ee 2025–2029.

Intii lagu guda jiray sannadka 2025, HSJ waxay guulo waaweyn ka gaartay hirgelinta Nidaamka Oggolaanshaha Safarka Elektarooniga ah (e-TAS), casriyeynta baasaboorrada si ay ula jaanqaadaan heerarka ICAO, la-dagaallanka tahriibinta iyo dambiyada la xiriira socdaalka, iyo horumarinta nidaamyada xog-ururinta iyo ilaalinta xogta.

Warbixinta ayaa sidoo kale tilmaantay doorka muhiimka ah ee Akadeemiyada HSJ ee tababarka shaqaalaha, dhismaha xarumo cusub oo xuduudaha ah, iyo iskaashi qaran iyo caalami ah oo lagu xaqiijinayo amniga socdaalka.

Hay’addu waxay mar kale caddeysay sida ay uga go’an tahay in ay horumariso adeegyada socdaalka, kor u qaaddo amniga qaranka, una adeegsato xogta iyo tiknoolajiyadda casriga ah si loo helo hufnaan iyo isla-xisaabtan.

Wasiiru Dowlaha Wasaaradda Gaashaandhigga Dowladda Federaalka Soomaaliya, Xildhibaan Cumar Cali Cabdi, ayaa maanta garoonka diyaaradaha Aadan Cadde ee magaalada Muqdisho si rasmi ah ugu soo dhaweeyay Wasiirka Gaashaandhigga Dowladda Rwanda, Mudane Marizamunda Juvenal.

Soo dhaweynta ayaa qeyb ka ah xiriirka iskaashi ee ka dhexeeya labada dal, waxaana Wasiirka Rwanda uu Muqdisho u yimid ka qeybgalka Kalfadhiga 35-aad ee Wasiirrada Gaashaandhigga dalalka ku bahoobay Ciidamada Heeganka ee Afrika Bari (EASF), kaasoo sanadkan martigelinayso Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Kulankaasi ayaa diiradda lagu saari doonaa arrimaha amniga gobolka, iskaashiga difaaca, iyo xoojinta awoodda ciidamada heeganka Afrika Bari, kuwaasoo door muhiim ah ka qaata nabad ilaalinta iyo ka falcelinta xaaladaha degdegga ah ee gobolka.

Soomaaliya oo xubin buuxda ka ah EASF ayaa door firfircoon ku leh kulankan, iyadoo muujineysa sida ay uga go’an tahay horumarinta iskaashiga amni ee gobolkan. Sidoo kale, martigelinta kulankan ayaa sare u qaadeysa doorka diblomaasiyadeed iyo amni ee ay Soomaaliya ka ciyaareyso gobolka Geeska Afrika.

Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Qaramada Midoobay ayaa maanta kala saxiixday Hagaha Hirgelinta Qorshaha 2025 ee lagu xoojinayo ilaalinta carruurta ay saameeyeen colaadaha hubeysan.

Hagahan waxaa Dowladda Soomaaliya u saxiixay Wasiirka Gaashaandhigga, Mudane Axmed Macallin Fiqi; halka dhinaca Qaramada Midoobayna ay u saxiixeen Wakiilka Gaarka ah ee Xoghayaha Guud ee QM u qaabilsan Soomaaliya, Mudane James Swan, iyo Wakiilka UNICEF ee Soomaaliya, Marwo Sandra Latouff.

Saxiixan wuxuu muujinayaa dib-u-habeyn qaran oo joogto ah, wuxuuna xoojinayaa isla xisaabtanka hay’adaha amniga iyo ilaalinta badqabka carruurta.

Qorshahani wuxuu ka tarjumayaa horumaradii la gaaray sannadihii la soo dhaafay iyo go’aanka Dowladda Federaalka Soomaaliya ee ah in si dhab ah looga hortago xadgudubyada culus ee ka dhanka ah carruurta, iyadoo lala kaashanayo saaxiibada caalamiga ah si loo ilaaliyo mustaqbalka carruurta Soomaaliyeed.

Munaasabadda saxiixa waxaa goobjoog ka ahaa xubnaha Guddiga Isku-dhafka Wasaaradaha ee Arrimaha Carruurta iyo Colaadaha Hubeysan (CAAC) oo ka socda Wasaaradaha Gaashaandhigga, Amniga Gudaha, Cadaaladda, Arrimaha Dastuurka, iyo Qoyska & Horumarinta Xuquuqda Aadanaha.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Sheekh Aadan Maxamed Nuur (Madoobe), ayaa maanta xafiiskiisa kulan miro-dhal ah kula qaatay Safiirka Boqortooyada Sucuudi Carabiya u fadhiya Soomaaliya, Danjire Axmed Bin Maxamed Almowallad.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta xiriirka taariikhiga ah iyo iskaashiga walaaltinimo ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Boqortooyada Sucuudi Carabiya, gaar ahaan dhinacyada taageerada hay’adaha dowliga ah, horumarinta Baarlamaanka, iyo iskaashiga arrimaha siyaasadda iyo horumarka.

Safiirka ayaa bogaadiyay dadaallada Guddoomiyaha Golaha Shacabka iyo Baarlamaanka Soomaaliya ee ku aaddan dhismaha hay’adaha sharci-dejinta, wuxuuna caddeeyay in Dowladda Sucuudigu sii xoojin doonto taageeradeeda ku aaddan horumarka, xasilloonida iyo dib-u-dhiska Soomaaliya.

Guddoomiyaha ayaa uga mahadceliyay Dowladda Sucuudiga kaalinta ay ka qaadato taageerada Soomaaliya, isagoo si gaar ah u xusay doorkooda ku aaddan gargaar bani’aadanimo, horumarinta adeegyada bulshada, iyo garab istaagga dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed.

Kulanka ayaa kusoo dhammaaday is-afgarad iyo ballan-qaad ku aaddan sii wadidda wada-shaqeyn dhow oo labada dhinac ah, taas oo dan u ah labada dal iyo shacabkooda.

Wasaaradda Arrimaha Gargaarka iyo Maareynta Masiibooyinka ee Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed ayaa ku dhawaaqday xaalad bani’aadanimo oo ka jirta deegaanada maamulkaasi.

Wasaaraddu waxay sameysay xog-uruurin ku saabsan xaaladda bani’aadanimo ee ka jirta deegaannada KGS, taas oo muujisay in 621,000 qof ay u baahan yihiin gargaar degdeg ah.

Sidoo kale, warbixinta ayaa xustay in 134,970 carruur ah oo da’doodu ka yar tahay 5 sano ay wajahayaan xaalad nafaqo-darro aad u daran.

Wasaaraddu waxay sidoo kale sheegtay in yaraanta roobabka ay si weyn u saameysay dalagyadii beeraha iyo ilihii biyaha, taasoo keentay in dadku u kala guuraan masaafooyin fogfog si ay u helaan biyo iyo nolol.

Guddoomiyaha Guddiga Doorashooyinka Qaranka, Mudane Cabdikariin Axmed Xasan, ayaa sheegay in guddigu uu bilaabayo daabulidda qalabka rasmiga ah ee lagu codeyn doono, si loo geeyo xarumaha loogu talagalay codbixinta degmooyinka kala duwan ee Gobolka Banaadir.

Guddoomiyaha ayaa tilmaamay in diyaarinta qalabka codbixinta ay tahay mid muhiim u ah sidii doorashadu ugu dhici lahayd si hufan, amni ah, loona xaqiijin lahaa in muwaadiniinta codkooda si xor ah u dhiibtaan maalinta doorashada ee la qorsheeyay 25-ka Diseembar.

“Qalabkii lagu codeyn lahaa ayaan rabnaa in aan si degdeg ah ugu daabulno xarumaha loogu talagalay codbixinta, si aan ugu diyaar garowno waqtiga doorashada oo aad noogu dhow,” ayuu yiri Guddoomiye Cabdikariin.

Guddiga Doorashooyinka ayaa xusay in dhammaan hay’adaha amniga lala kaashanayo arrimaha sugidda amniga iyo ilaalinta qalabka, iyadoo sidoo kale la diyaarinayo tababarro loogu talagalay shaqaalaha ka howlgelaya goobaha codbixinta.

Tallaabadan ayaa qeyb ka ah dadaallada Guddiga Doorashooyinka Qaranka uu ugu jiro qabsoomidda doorasho xor ah, cadaalad ah, oo waqtigeeda ku dhacda.

Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab), ayaa Arbacada maanta ah waxa uu si rasmi ah u dhagax-dhigay Mashruuca Dayactirka iyo Faara-bixinta Warta Degmada Boondheere, tallaabadan ayaa ka mid ah dadaallada ballaaran ee Dowladda Hoose ee Xamar ay ku horumarinayso kaabeyaasha muhiimka ah ee caasimadda.

Guddoomiye Dr. Muungaab oo munaasabadda dhagax-dhigga khudbad ka jeediyay, ayaa muujiyay muhiimadda istiraatiijiyadeed ee Mashruucan, maadaama ay Warta Boondheere tahay biyo-qabadka shan degmo oo ka tirsan Gobolka Banaadir. Waxa uu carrabka ku adkeeyay in mashruucan uu door weyn ka qaadan doono hagaajinta nidaamka biyo-mareennada, yareynta khataraha fatahaadaha xilliyada roobabka, iyo fududeynta isu-socodka gaadiidka iyo dadweynaha.

Guddoomiyaha ayaa sidoo kale sheegay in mashruuca dayactirka iyo faara-bixinta Wartan ay si buuxda u maalgelisay Dowladda Hoose ee Muqdisho, islamarkaana ay tahay middii saddexaad ee noocan ah oo si rasmi ah shaqo looga billaabo, iyadoo horay wax looga qabtay biya-mareennada muhiimka ah ee magaalada, kuwaas oo qaarkood ay weli ka socdaan hawlo dhismo ah.

Dhanka kale, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) oo ka hadlay arrimaha doorashooyinka, ayaa ku booriyey shacabka Gobolka Banaadir inay si wacyi leh, mas’uuliyad muwaadinimo huwan, islamarkaana ay xaq dastuuri ah ku gudanayaan ugu soo baxaan doorashada golaha deegaanka ee la qorsheeyay in ay dhacdo 25-ka bishan Diseembar, si ay door muuqda uga qaataan mustaqbalka maamul iyo horumarineed ee magaaladooda.