Burcad hubeysan oo u dhashay dalka Uganda ayaa magalada Kampala ee Caasimadda dalkaasi Uganda, ayaa waxaa dil iyo dhawac loogu gestay muwaadiniin Soomaaliyeed oo ka mid ahaa Soomaalida ku noolaa halkaas.
Kooxdan Burcadda ah ayaa sida la sheegay tiro dhalinyaro Soomaali ah ku weeraray guri ay daganaayeen oo ku yaalla magalada Kampala, waxaana weerarkaas ku geeriyooday hal ruux, halka mid kalana uu ku dhaawacmay.
Shir madaxdeedka dalalka ku midaysan urur goboleedka IGAD oo dalka Jabuuti ka furmay 12-June ayaa gabangabadiisa laga soo saaray war-murtiyeed taageero siinaya dowladda Soomaaliya, kaas oo nuxurkiisu ahaa:
1. In Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee IGAD uu noqdo Soomaali ay soo magacawdo Dowladda Federaalka Soomaaliya, halka muddo 4 sano ahna xilka loo kordhiyey Mudane Workneh Gebeyehu oo ah Xoghayaha haatan ee IGAD.
2. In dib u habeyn lagu sameeyo hannaanka maamul ee dallada IGAD, iyadoo si siman ay u shir guddoomin doonaan sannad kasta mid ka mid ah dowladaha xubnaha ka ah.
3. Madaxda IGAD ayaa bogaadiyay guulaha laga soo hooyay dagaalka ka dhanka ah argagixisada Al-Shabaab, iyagoo sidoo kalena ku baaqay in Soomaaliya laga qaado cuna-qabataynta hubka, taas oo caqabad ku ah dagaalka Ciidamada Qalabka Sida ee Soomaaliya ay kula jiraan argagixisada Al-Shabaab.
4. Madaxda ayaa Beesha Caalamka ugu baaqay in Dowladda Federaalka Soomaaliya taageero dhaqaale iyo mid siyaasadeedba lagu siiyo meelmarinta go’aammadii ay gaareen Golaha Wadatashiga Qaranka ee Soomaaliya.
5. IGAD ayaa dhinacyada dagaalka Laascaanood ugu baaqday in si degdeg ah loo joojiyo dirirta, iyo in wadahadal lagu xalliyo kala aragti duwan
Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Sarreeye Gaas, Odawaa Yuusuf Raage ayaa kulan laqaatay taliyaha ciidamada Mareeykanka ee howlgalka Africom Gen, Micheal Langley.
Sarreeye Gaas, Odawaa Yuusuf Raage iyo Gen, Micheal Langley ayaa ka wada xoojinta iskaashiga iyo xiriirka ka dhexeeya laba qeybood iyo dar-dar gelinta cirib tirka kooxaha khawaarijta.
Maxkamadda derejada koowaad ee degmada Boosaaso ayaa xukun xabsi ah ku ridday shan nin oo dhallinyaro oo loo haysto in ay ku xad-gudbeen qoys ay gurigooda ugu dheceen xilli habeen ah kana duubeen muuqaal iyaga oo handadaya, todobaadkii hore.
Maxkamadda ayaa hoggaamiyaha kooxda oo lagu magacaabo, Yuusuf Axmed Cali oo 18 jir ah ku xukuntay lix sano oo xadhig ah, halka afarta kalena lagu xukumay min shan sanno oo xarig ah.
Waxa dhammaantood sidoo kale lagu xukumay min $4,000 oo doollar oo ah magdhowga muuqaalka ay faafiyeen iyo min $1,000 doollar oo kale oo ganaax guud ah.
Maxkamaddu waxa ay sheegtay in xukunkan uu ka furan yahay racfaan muddo soddon cisho ah, kaasi oo ay qaadan karaan eedaysanayaashu.
Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xamsa Cabdi Barre, ayaa guddoonsiiyey lacag dhan 20kun oo dollar muwaadin Soomaaliyeed oo soo sheegay mooto Bajaaj siday qarax ay kooxaha Khawaarijta ah doonayeen in ay ku dhibaateeyaan shacabka Sooamaliyeed.
Ra’iisul Wasaaraha ayaa sheegay in tallaabadani ay ku timid wadashaqeynta iyo kalsoonida ay bulshada Soomaaliyeed ku qabaan hay’addaha ammaanka, isagoo ku ammaanay muwaadinkaas dhiiranaanta iyo wadaniyadda uu muujiyey ee uu ku badbaadiyey nafta iyo maalka shacabka Soomaaliyeed.
Munaasabadda Muwaadinkan abaal marinta lagu guddoon siinayey ayaa waxa qayb ka ahaa Agaasimaha Haya’adda Nabad Sugidda iyo Sirdoonka qaranka Mahad Maxamed Salaad.
-Madaxweynaha maamulka Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen ayaa Madaxtooyada Magaalada Baydhabo ku qaabbilay Ergayga cusub ee Qaramada Midoobey ee Soomaaliya Danjire, Catriona Laing iyo wafdi ay hoggaaminaysay.
Madaxweyne Laftagareen ayaa Ergeyga Cusub Qaramada Midoobay kala hadlay arrimo ay kamid ahayeen Taageridda Wajiga 2-aad ee dagaalka Khawaarijta, xoojinta hirgelinta mashariicda hormarineed iyo sidii wax looga qaban lahaa abaaraha kusoo noq-noqday degaannada Koonfur Galbeed.
Danjiraha Soomaaliya u fadhiya dalka Masar ahna Wakiilka joogtada Soomaaliya ee Jaamacadda Carabta, Ilyaas Sheekh Cumar ayaa sheegay in ay muhiin tahay in Waddamada Carabta, kuwa gobolka iyo Caalamkuba ay iska kaashadaan ka hor tagga musiibada kooxaha argagixisada ay ku hayaan dunida gaar ahaan dalalka Islaamka.
Safiirka oo ka hadlayay Shirkii 2-aad ee wasiirrada Arrimaha Dibedda Ururka Jaamacadda Carabta iyo waddamada Jasiiradaha Baasifigga oo lagu qabtay magaalada Riyaadh ee dalka Sacuudiga, kuna matalayay Soomaaliya ayaa intaa ku daray in xasillooni ka hirgasha goobaha ay argagixisadu aafeysay ay horseedi doonto in ay taabba gasho himillada ay hiigsanayaan dowladaha waddamadaas iyo shucuubtooda.
Danjire, Ilyaas ayaa ka digay qatarta sii kordheysa ee fatahaadaha iyo abaaraha soo noqnoqday, taas oo ka dhalatay isbeddelka cimillada, wuxuuna xusay in dhibaatooyinkaasi ay yihiin kuwo ka baaxad weyn awoodda dowladda Soomaaliya loona baahan in ay garab istaag ka helaan walaalahooda Carbeed.
Dhallinyarada ku nool degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud oo is-xilqaamay ayaa bilaabay in ay qeyb weyn ka qaataan bilicda deegaanka oo muddo badan argagixisadu u diidaneyd in ay shacabka nabad iyo barwaaqo ku noolaadaan.
Waxaad arkeysaa Dhallinyaro badan oo u soo baxay jarista geedka loo yaqaan Geed” Yahuudka” ama Cali-Garoob oo halkaas ka baxay muddadii Khawaarijtu ay joogtay, kuwaas oo inta badan xiray waddooyinka laga soo galo iyo kuwa looga baxo degmada.
Sidoo kale, Dhallinyarada wiilasha ah waxaa bar bar taagnaa haween dhiirran oo iyagana qeyb ka ahaa dib u soo celinta bilicda iyo nadaafadda deegaanka, kuwaas oo caano qabow ku habayay da’yarta wiilasha ee dhabarka u xirtay howshan.
Tani ayaa muujineysa in shacabka Ceeldheer u bilaabatay nolol ku saleysan horumar iyo wax wada qabsi ka maqneyd muddadii 15-ka Sdano ee Khawaarijtu ay haysatay.
Guddoomiyaha KMG ah ee degmada Ceeldheer ee gobolka Galgaduud Maxamed Cali Culusow ayaa ugu baaqay dhallinyarada iyo qeybaha kale ee Bulshada in ay soo baxaan kana qeybtaan dib u soo celinta nadaafadda, amniga iyo horumarka deegaanka si mar kale degmada oo la degtay Khawaarijta ula tar-tanto degmooyinka kale ee asaageeda ah.
” Aad iyo aad ayaa u mahadsan tihiin, haddaad maqashiin qofkaas waa waddani, waddani maanta oo kale adinka waaye, waddani hadaad maqashiin, ninka u dhashay dhulkiisa oo u dhididaaya oo u dhimahaayo oo maanta geedka cadowga ah oo isaga iyo Cali Dheere isla mid yihiin jaraaya, waa ninkaas ninka waddaniga ah,” ayuu yiri guddoomiyaha degmada Ceeldheer..
Guddooiyaha ayaa shacaka kula dardaarmay in ay ka shaqeeyaan danta guud, islamarkaana la dagaallamaan wax kasta oo ka hor imaanaya horumarka deegaanka.
Guddoomiyaha Dhalinyarada degmada Ceeldheer ayaa dhankiisa balan qaaday in ay ka shaqeynayaan sidii loo soo celin lahaa bilicda deegaanka lana dagaallamayaan dhammaan raadadkii Khawaarijta.
” Dhammaan waad u jeeddiin isku soo baxa aan sameynay wax badan ayaa qabanay,beri haddaan u soo noqon-nana wax badan ayaa qaban karnaa, marka waxaan idin ku boorinaa in dadaalka meesha laga sii wado oo aan la caajisin,”.
Kooxda Khawaarijta Al-shabaab ayaa muddo 15-sano ku siman hortaagneyd in ay Bulshada Ceeldheer ka shaqeeyaan horumarka iyo nabadda deegaanka, waxayn shacabka badeen nadaafad-daro iyo in ay asaagooda ka haraan 15-sano, balse hadda ayay bilaabeen shacabka in ay boorka iska jafaan ka dib markii ay arkeen neecowda iyo iftiinka Dowladnimada.
Guddoomiyaha Baarlamaanka Carabta ayaa dowladda iyo shacabka Soomaaliyeed uga tacsiyeeyay dadkii ku dhintay Qaraxii ka dhacay dhowaan Hotelka Pearl ee magaalkada Muqdisho.
Mudane , Adel bin Abdul Rahman Al-Assoumi Guddoomiyaha Baarlamaanka Carabta, ayaa uga tacsiyeeyay madaxda dowladda, baarlamaanka iyo shacabka Soomaaliya dadkii ku dhintay weerarkii argagixisanimo ee lagu bartilmaameedsaday hotel ku yaalla Magaalada Muqdisho, kaas oo uu ka dhashay khasaaro isugu jira dhimasho iyo dhaawac.
Al-Asuumi ayaa sheegay in Baarlamaanka Carabta ay garab taagan yihiin Soomaaliya, lana dareemayaan dhacdadan xanuunka badan, isagoo Alle uga baryay intii ku dhaawacantay inuu caafimaad deg deg ah siiyo, intii ku dhimatayna uu u naxariisto.
Guddoomiyaha Baarlamaanka Carabta ayaa mar kale sheegay mowqifkiisa adag ee ku aaddan in Soomaaliya laga taageero dagaalka ay kula jirto malleeshiyaadka Khawaarijta, isagoo dhanka kale bogaadiyay horumarka ay Soomaaliya ka gaartay dagaalka ay kula jirto argagixisada, wuxuuna sheegay in loo baahan yahay in la taageero dedaalka dowladda Soomaaliya ee u aaddan cirib tirka khawaarirta.
