Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SoDMA), Mudane Maxamuud Macalin Cabdulle, ayaa Xarunta Qaran ee Gurmadka Degdegga ah (NEOC) ku soo dhoweeyay wafdi uu hoggaaminayo madaxa cusub ee Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah ee Sweden (SIDA), Mudane Per Karlsson, oo ay weheliso Marwo Cecelia.

Xarunta Qaran ee Gurmadka Degdegga ah (NEOC), oo lagu dhisay taageerada Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah ee Sweden (SIDA), ayaa haatan si buuxda u shaqeysa, waxayna door muuqda ka qaadaneysaa xoojinta isku-duwidda gurmadka degdegga ah iyo maaraynta musiibooyinka dalka, taas oo astaan u ah sida ay Dowladda Sweden uga go’an tahay taageerada Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada u adkeysiga bulshada iyo horumarinta hay’adaha dowliga ah.

Inta uu socday kulanka, labada dhinac waxay adkeeyeen muhiimadda xoojinta wada-shaqeynta istiraatiijiga ah, horumarinta isku-duwidda heer qaran, hirgelinta tallaabooyinka ku saleysan saadaasha hore (anticipatory action), iyo sare u qaadidda awoodda hawlgallada degdegga ah.

Wafdiga ka socday Dowladda Sweden ayaa sidoo kale booqasho qiimeyn ah ku sameeyay qeybaha kala duwan ee Xarunta, iyagoo ku ammaanay Hay’adda SoDMA sida ay ugu diyaargarowday ka jawaabidda xaaladaha degdegga ah, gaar ahaan abaarta ka jirta dalka, iyo dadaallada joogtada ah ee lagu xoojinayo gurmadka iyo u-diyaargarowga musiibooyinka.

Ugu danbeyn Guddoomiyaha Hay’adda SoDMA, Mudane Maxamuud Macalin Cabdulle, ayaa si gaar ah u bogaadiyay garab istaagga Dowladda Sweden ee la xiriira howlaha maareynta musiibooyinka, isagoo xusay muhiimadda ay leedahay wada-shaqeynta dhow ee ka dhaxeysa Hay’adda SoDMA iyo Hay’adda Horumarinta Caalamiga ah ee Sweden (SIDA),.

Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed CXD ayaa fuliyay howlgallo amni oo qorsheysan oo ka dhacay deegaanno hoos yimaada degmada Raage Ceelle ee gobolka Shabeellaha Dhexe.

Howlgalkan guuleystay ayaa qayb ka ah ololaha qaran ee socda, kaas oo lagu ciribtirayo argagixisada Khawaarijta—laguna xaqiijinayo badbaadada shacabka. Inta lagu guda jiray howlgalkan oo ay fuliyeen ururka 10-aad qeybta 1-aad Kumaandooska Gorgor ayaa lagu naafeeyey cadowga, wuxuuna ka dhacay tuullooyinka Daba-gaab iyo Xabaal-duub oo 20-km dhanka galbeedka ka xiga degmada Raagge-Ceelle.

Ciidamada xoogga dalka oo baaris dheeraad ah sameeyey ayaa miino baaris iyo kormeer ku sameeeyey aagaga muhiimka ah wadooyinka shacabka isticmaalaan, sida uu sheegay abaanduulaha ururka 10-aad qeybta 1-aad Kumaandooska Gorgor Laba xidigle Cabdikariim Rashiid.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay wadaa howlgallo xooggan oo ka dhan kooxaha Khawaarijta, kuwaa sii socon doona ilaa laga xaqiijinayo amniga guud ee gobolka.

Degmada Dhahar oo ka tirsan Gobolka Sanaag ayaa u gudubtay wareegga labaad ee tartan cilimyeedka bisha ramadaan, kaddib markii 10 dhibcood ay kaga adkaatay Degmada Buurhakaba ee Gobolka Baay,taas oo heshay 2 dhibcood.

Tartankaan oo habeen kasta laga sii daayo Warbaahinta Qaranka Soomaaliyeed, ayaa waxaa si toos ah looga daawadaa Telefishinka Qaranka,iyadoo sidoo kale laga dhageysto Radio Muqdisho.

Tartan cilmiyeedka bisha Ramadaan oo galay sanadkii lix iyo tobnaad waxaa sanadkaan si wadajir ah u taaba-gelinaya Bangiga IBS iyo Maamulka Gobolka Banaadir.

Sanad kasta barnaamijka tartan cilmiyeedka bisha ramadaan waxaa ka qeybgala 32 degmo oo kamid ah gobolada dalka Soomaaliya,waxaana degmadii ku guuleysata tartankaasi lagu abaalmariyaa koobab,lacago iyo abaalmarinno kale sida shahaadooyin muujinaya kaalinta aqoon ee ay gaareen dhallinyarada jiilasha cusub ee soo koroya.

Safiirka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya u fadhin doona dalka Australia Danjire Dr Faysal Axmed Salaad ayaa si rasmi ah warqadihiisa aqoonsiga danjirannimo u gudbiyay Sam Mostyn, oo ah wakiilka boqorka (Governor-General) dalka Australia.

Intii lagu guda jiray munaasabadda, safiirku waxa uu adkeeyay muhiimadda xoojinta xiriirka laba geesoodka ah ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Australia.

Qodobada muhiimka ah ee la isla soo qaaday waxaa ka mid ahaa:

* Muhiimadda ay xawaaladaha u leeyihiin dhaqaalaha Soomaaliya iyo baahida loo qabo fududeynta rukhsadaha iyo helitaanka akoonnada bangiyada ee shirkadaha xawaaladaha (MSBs) ee ka shaqeeya Australia.

* Horumarinta iskaashiga waxbarashada iyo ganacsiga si loo gaaro koboc iyo horumar waara.

* Fududeynta socdaalka, gaar ahaan tixgelinta Visa on Arrival ee baasaboorrada Soomaaliyeed, gaar ahaan kuwa diblomaasiga iyo adeegga.

* Doorka muhiimka ah ee jaaliyadda Soomaaliyeed ee Australia ay ka qaadan karto sidii ay u noqon lahayd buundo isku xirta labada dal.

Safiirku waxa uu muujiyay rajadiisa ku aaddan inuu si dhow ula shaqeeyo Dowladda Australia iyo dhammaan bah-wadaagta si loo xoojiyo xiriirka iyo iskaashiga labada dal. Tani waa dhacdo taariikhi ah taas oo lagu xoojinayo xiriirka Dowlaha Australia iyo Soomaaliya.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa fadliga bisha Ramadaan awgiis, markale cafis u fidiyay dhallinyarada la qalday ee ka tirsan Khawaarijta, haddii ay ka tanaasulaan fikirka xagjirka ah oo ay dib ugu soo laabtaan dadkooda iyo dalkooda.

Madaxweynaha ayaa sheegay in dowladda ay diyaar u tahay inay cafis siiso dhallinyarada la marin-habaabiyay, isla markaana loo abuuri doono nolol cusub iyo fursado ay dib ugu dhisan karaan mustaqbalkooda, si ay uga mid noqdaan bulshada inteeda kale.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa baaq u diray dhallinyaradaasi, isaga oo yiri:

“Waxaan baaq u dirayaa dhallinyarada la marin-habaabiyay ee ka tirsan Khawaarijta. Waxaad tihiin dhallinyaro Soomaaliyeed oo la qalday. Dowladda idinlama rabto inaad ku dhammaataan jid qaldan. Waxaan rabnaa inaad badbaaddaan, nolol dhisataan, nabad ku noolaataan, dadkiinna ka mid noqotaan, kana shaqeysaan wanaagga iyo horumarka dalka iyo dadka.”

Madaxweynaha ayaa sidoo kale xusay in Bisha Ramadaan ay tahay bil naxariis, cafis iyo isu-soo noqosho, isla markaana ay tahay fursad qaali ah oo qof walba ku sixi karo khaladaadkii hore, si uu ugu laabto jidka toosan iyo nolol sharaf leh.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay si kulul u cambaareyneysaa weerarrada argagixiso ee ka dhacay Gobolka Zamfara ee waqooyi-galbeed dalka Nigeria, kuwaas oo sababay dhimashada in ka badan 50 qof oo rayid ah, isla markaana lagu afduubtay haween iyo carruur.

Soomaaliya waxay garab istaag u muujineysaa Dowladda iyo shacabka Jamhuuriyadda Federaalka Nigeria, waxayna tacsi tiiraanyo leh u diraysaa qoysaska ay ka geeriyoodeen dadkooda, iyadoo u rajeynaysa dhaawacyada bogsasho degdeg ah.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay ku baaqeysaa in si degdeg ah oo shuruud la’aan ah loo sii daayo dhammaan dadka la afduubtay, waxayna taageeraysaa dadaallada ay Nigeria ku doonayso in caddaaladda la horkeeno kuwii falalkan geystay.

Qaaradda Afrika waa inay midnimo ku wajahdaa argagixisada isla markaana mudnaanta siisaa ilaalinta rayidka.

Tartan cilmiyeedka bisha Ramadaan oo galay sanadkii lix iyo tobnaad, isla markaana ay qabanayso Warbaahinta Qaranka Soomaaliyeed, ayaa si toos ah looga daawadaa Telefishinka Qaranka Soomaaliyeed, lagana dhageystaa Radio Muqdisho habeen walba.

Xalay waxaa tartanka ku loollamay degmooyinka Gubadleey iyo Galbahaareey oo ka kala tirsan Gobollada Banaadir iyo Gedo. Barnaamijkan waxaa si wadajir ah u taaba-gelinaya Bankiga IBS iyo Maamulka Gobolka Banaadir.

Degmada Gubadleey ayaa u gudubtay wareegga labaad ee tartanka kaddib markii ay heshay 16 dhibcood, halka Degmada Galbahaareey ay heshay 12 dhibcood.

Hey’adda Xasan Kobac Foundation oo wakiil ka ah Sanatar Xasan Kobac ayaa maanta deegaanka Maroodile ka daah-furtay wajiga labaad ee biyo-dhaamin gaaraysa 50 booyadood, kuwaas oo loogu talagalay dadka ay abaaruhu saameeyeen ee ku nool deegaanno ka tirsan gobolka Hiiraan.

Biyo-dhaamintan laga daah-furay Maroodile ayaa waxaa ka faa’iideystay shacabka iyo xoolaha ay abaartu saameysay ee ku nool deegaanka iyo tuulooyinka hoos yimaada, kuwaas oo si weyn ay u saameysay abaarta daran ee ka jirta dalka.

Hey’addu waxay muddooyinkii dambe waday dadaallo biyo-dhaamin ah oo ay ka fulinaysay gobollada Hiiraan iyo Bakool, si qoysaska iyo duunyaduba u helaan biyo nadiif ah oo wax ka qabta baahida biyo la’aaneed ee ka dhalatay abaarta.

Madasha lagu daah-furayay wajiga labaad ee biyo-dhaaminta ayaa waxaa ka hadlay, kana mahadceliyay Sanatar Xasan Kobac, Sheekh Cabdullaahi, Sheekh Aadan, Nabadoon Maxamed Xasan Ibraahim iyo Barre Cali Dheere oo ka mid ah guddiga deegaanka Maroodile.

Ugu dambeyn, Ibraahim Cabdi Maxamed oo ku hadlayay afka Hey’adda Xasan Kobac Foundation ayaa sheegay in hay’addu ay ka go’an tahay sii wadista dadaallada biyo-dhaaminta iyo u gargaaridda dadka ay saameeyeen abaaraha, si loo yareeyo saameynta abaarta loona badbaadiyo nolosha dadka iyo duunyada.

Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta Xukuumadda Federaalka Soomaaliya (XFS), Mudane Cabdulqaadir Cali, ayaa guddoomiyay kulanka Guddiga Isku-dhafka Wasaaradaha ee Dadaallada Xasilinta.

Ujeeddada kulankan ayaa ahayd xoojinta isku-duwidda iyo wada-shaqeynta hay’adaha dowladda ee ku howlan arrimaha xasilinta. Waxaa si gaar ah diiradda loo saaray qiimeynta baahiyaha jira, kala hormarinta faragelinta, caqabadaha taagan, iyo sidii loo dardargelin lahaa dadaallada ka socda deegaannada dhowaan laga xoreeyay Khawaarijta, gaar ahaan gobollada Shabeellaha Hoose iyo Shabeellaha Dhexe.

Mas’uuliyiinta ka socday hay’adaha kala duwan ee dowladda ee ka qaybgalay kulanka ayaa adkeeyay muhiimadda mideynta dadaallada, dejinta mudnaanta qorsheyaasha, iyo is-waafajinta howlaha socda. Waxay sidoo kale muujiyeen go’aan adag oo ku aaddan hirgelinta iyo horumarinta dadaallada xasilinta ee heer qaran, si loo xaqiijiyo nabad waarta iyo dib u soo kabashada deegaannada la xoreeyay.

Ku dhowaad 130 qoys oo ku dhaqan deegaannada Afbarwaaqo, Qoriweyn iyo tuulooyinka hoos yimaada, kuwaas oo ay si weyn u saameysay abaarta ka jirta qaybo ka mid ah bariga Gobolka Mudug, ayaa la gaarsiiyay deeq isugu jirta raashin, biyo iyo xoolo nool.

Deeqdan ayaa ka timid ganacsade Khadar Nuur Maxamed, oo ka mid ah aqoonyahannada ku nool magaalada Muqdisho,ayaa kusoo aaday xili abaaro daran ay ka jiraan qeyba kamid Gobolka Mudug.

Maamulka Degmada Afbarwaaqo iyo odayaasha dhaqanka ee deegaannadaasi ayaa si weyn uga mahadceliyay deeqda la soo gaarsiiyay shacabka, iyagoo tilmaamay inay kusoo beegantay xilli ay dadka deegaanku baahi xooggan u qabeen gargaar bani’aadannimo, maadaama ay jireen duruufo nololeed oo adag oo ka dhashay abaarta.

Waxay sidoo kale ugu baaqeen ganacsatada kale iyo hay’adaha samafalka inay ku daydaan tallaabadan, si loo garab istaago qoysaska danyarta ah ee wali wajahaya saameynta abaarta ka jirta bariga Gobolka Mudug.