Ra’iisul Wasaare Ku-Xigeenka Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Saalax Axmed Jaamac, oo gudanaya waajibaadkiisa muwaadinimo kana qayb-galaya doorashooyinka goleyaasha deegaanka ee caasimadda, ayaa codkiisa ka dhiibtay Xarunta Jaamacadda Green Hope ee degmada Hodan, halkaas oo ay bulshadu ugu jirto safaf dhaadheer sidii ay u dooran lahaayeen masuuliyiinta matali doona.

Ra’iisul Wasaare Ku-Xigeenka ayaa carrabka ku adkeeyay in maanta ay qormayso bog cusub oo taariikhi ah, isaga oo sheegay in doorashadani ay dib u soo celinayso xuquuqda muwaadiniinta, isla markaana ay tahay codbixin toos ah oo shacabka Soomaaliyeed ay muddo dheer kaddib si xor ah ugu dooranayaan hoggaankooda, taas oo ka tarjumaysa biseylka dimuqraadiyadeed ee dalka iyo ka-qaybgalka shacabka ee go’aan gaarista masiirkooda siyaasadeed.

Mudane Saalax, ayaa ugu baaqay dhammaan muwaadiniinta is-diiwaangeliyay in ay si nabad ah uga qayb qaataan doorashada, isaga oo ku ammaanay hay’adaha amniga iyo guddiyada doorashooyinka dadaalka ay ku xaqiijinta amniga shacabka iyo codayn-bixiyayaasha.

Magaalada Muqdisho ayaa maanta si rasmi ah u bilaawday doorashada Golaha Deegaanka 16-ka degmo ee Gobolka Banaadir, taasoo ah mid taariikhi ah oo la sugayay muddo dheer, isla markaana ah doorashadii ugu horreysay ee noocan ah oo ka dhacda caasimadda Soomaaliya tan iyo 1967, taasoo laga joogo 57 sano.

Shacabka Muqdisho ayaa si buuxda isugu soo baxay, iyaga oo safaf dhaadheer ugu jira goobaha codbixinta si ay u doortaan wakiilladooda degmooyinka. Doorashadan ayaa ah mid lagu hirgelinayo hannaanka dimuqraadiyadeed ee dalka, iyadoo qof iyo cod loo dooranayo xubnaha Golaha Deegaanka, kuwaas oo meteli doona danaha dadka deegaanka, islamarkaana gacan ka geysan doona horumarinta adeegyada aasaasiga ah.

Amniga doorashada ayaa si weyn loo adkeeyay, waxaana howl-gal amni ah oo ballaaran ka wada ciidamada ammaanka ee heer Federaal iyo heer Gobol. Sidoo kale, Guddiga Madaxa Bannaan ee Doorashooyinka Qaranka (GMBDQ) ayaa kormeeraya hannaanka doorashada si loo xaqiijiyo hufnaan, xorriyad iyo cadaalad.

Doorashadan ayaa la filayaa inay noqoto tusaale u ah qabashada doorashooyin kale oo heer deegaan ah mustaqbalka dhow, waxayna fure u tahay in shacabka Soomaaliyeed ay dib ula wareegaan codkooda iyo doorashadooda, iyaga oo ka qayb qaadanaya hannaanka maamul ee deegaanka.

Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SoDMA), Maxamuud Macalin Cabdulle, ayaa ka digay xaalad adag oo ka jirta guud ahaan dhulka Af-Soomaaliga looga hadlo, isagoo sheegay in abaar daran iyo biyo la’aan baahsan ay saameeyeen dad iyo duunyo badan.

Guddoomiye Maxamuud wuxuu sheegay in meelaha qaar ay xaaladdu tahay mid aad u culus, gaar ahaan marka laga hadlayo helitaanka biyo nadiif ah, taasoo horseedday khataro caafimaad iyo barakac.

Wuxuu ugu baaqay dowladda, bulshada rayidka ah, ganacsatada iyo beesha caalamka in si degdeg ah loo isu gurmado, si loo badbaadiyo nafaha dadka ay saameeyeen abaarta iyo biyo la’aanta, isla markaana loo xoojiyo dadaallada gurmadka bani’aadamnimo.

La-taliyaha Madaxweynaha JFS ee dhinaca dhaqaalaha, ahna Guddoomiyaha Golaha Dhaqaalaha Qaranka, Dr. Xasan Aadan Hoosow, ayaa shaaciyay in ay soo saareen warbixintii saddexaad ee xaaladda dhaqaalaha dalka.

Warbixintan oo si qoto dheer u falanqeyneysa isbeddellada dhaqaale ee dalka ayaa xoogga saartay kobaca GDP-ga, maalgashiga gudaha iyo dibadda, xaaladda lacagta, sicir-bararka, iyo fursadaha horumarineed ee Soomaaliya.

Dr. Xasan ayaa xusay in warbixintu tahay mid muhiim u ah qorsheynta iyo qaabeynta siyaasadaha dhaqaale, isla markaana ay hagayaan dadaallada lagu xoojinayo maaliyadda dalka, kobcinta shaqo-abuurka, iyo ilaalinta degenaanshaha dhaqaale ee dalka.

Waxaa sidoo kale lagu dhiirrigeliyay in la dardargeliyo iskaashiga maalgashi iyo kobcinta ilaha dakhliga qaranka.

Madaxweynaha Dowladda Koonfur Galbeed, Mudane Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen), ayaa kormeer shaqo ku gaaray deegaanno ka tirsan Gobolka Bakool, gaar ahaan degmooyinka Xudur iyo Waajid, si uu ugu kuur galo xaaladda bini’aadantinimo ee ka jirta halkaas iyo baahiyaha degdegga ah ee ay wajahayaan dadka deegaanka.

Madaxweyne Laftagareen, isagoo ka jawaabaya baaqii digniinta ahaa ee Wasaaradda Gargaaraka Maareynta Musiibooyinka Dowladda Koonfur Galbeed Soomaaliya ay dhawaan soo saartay, ayaa dadka ku nool degmooyinkaas gaarsiiyay gargaar horudhac ah oo loogu talagalay wax ka qabashada xaaladda abaareed ee jirta.

Madaxweynuhu wuxuu baaq rasmi ah iyo qeylo-dhaan xooggan u diray dhammaan hay’adaha gargaarka, Dowladda Federaalka, bulshada Soomaaliyeed ee gudaha iyo dibedda, isagoo ku booriyay in si degdeg ah loo bixiyo gargaar bini’aadantinimo oo wax ku ool ah, si loo badbaadiyo nolosha dadka iyo xoolahaba, maadaama abaartu ay tahay mid halis ah oo haddii aan si dhaqso ah looga hortagin sababi karta macluul iyo dhimasho baahsan.

Madaxweynuhu wuxuu si gaar ah u xusay:

– In xaaladda gobolka ay u baahan tahay gurmad degdeg ah.

– In hay’adaha samafalka ay dardar geliyaan ka jawaabista baaqa Wasaaradda Gargaaraka Maareynta Musiibooyinka DKGS.

– In shacabka Soomaaliyeed meel walba oo ay joogaan ka qeyb qaataan samatabixinta walaalahooda abaartu saameysay.

Ugu dambeyn, Madaxweyne Laftagareen wuxuu ballan qaaday in Dowladda Koonfur Galbeed ay sii wadi doonto dadaallada ay ugu jirto la tacaalidda xaaladaha degdegga ah iyo gaarsiinta gargaarka meelaha ugu daran ee ay abaartu saameysay.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho ayaa maanta ku dhawaaqay in la geliyay heegan buuxa dhammaan Gaadiidka Gurmadka Degdegga ah iyo shaqaalaha u tababaran samatabixinta. Tallaabadan ayaa qeyb ka ah diyaar-garowga sugidda amniga iyo daryeelka bulshada inta lagu guda jiro doorashada Golaha Deegaanka ee dhici doonta 25-ka December.

Guddoomiyaha ayaa sheegay in maamulka uu ka go’an yahay badbaadada shacabka, isla markaana ay muhiim tahay in adeegyada caafimaadka iyo gurmadka degdegga ah ay si hufan uga jawaabaan xaalad kasta oo soo korota. Waxa uu sidoo kale xusay in shaqaalaha gurmadka loo diyaariyay agabkii lagama maarmaanka u ahaa howlahooda.

Tani waxay muujinaysaa dadaalka Gobolka Banaadir uu ugu jiro ilaalinta badqabka shacabka, xilli ay doorashadu mareyso heerkii ugu sareeyay.

Maamulka Gobolka Banaadir ayaa shaaciyay in waaxyaha Gurmadka Degdegga ah iyo Caafimaadka ay diyaariyeen gaadiid iyo shaqaale ku filan, kuwaas oo ku jira heegan buuxa si ay uga jawaabaan xaalad kasta oo degdeg ah oo dhici karta, maadaama magaalada Muqdisho ay galeyso doorasho maalinta berri ah.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa sheegay in Dowladda Hoose ay si buuxda u diyaarisay gaadiidka dab-damiska, ambalaasyada iyo shaqaale tababaran, kuwaas oo shaqeyn doona 24-saac, si loo xaqiijiyo bedqabka iyo badbaadada shacabka caasimadda ee doorashada u diyaarsan.

Sidoo kale, maamulka Gobolka ayaa mar kale muwaadiniinta ku baraarijiyey lambarka gaaban oo ah 991, kaas oo ay la soo xiriiri karaan marka ay u baahdaan gargaar degdeg ah.

Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir ayaa carrabka ku adkeeyay in Dowladda Hoose ay mar walba u taagan tahay adeegga iyo daryeelka shacabkeeda, isaga oo ugu baaqay bulshada Muqdisho inay si nabad ah, oo masuuliyad leh uga qaybqaataan doorashada maalinta berri ah ka dhaceyso Muqdisho.

Waxaa kulanka ka qaybgalay, Guddoomiye ku-xigeennada Amniga iyo Siyaasadda, Hawlaha Guud, Agaasimeyaal iyo mas’uuliyiin kale oo katirsan Maamulka Gobolka Banaadir iyo Dowladda Hoose ee Xamar.

Wasiirka Deegaanka iyo Isbeddelka Cimillada Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Bashiir Maxamed Jaamac, ayaa kormeer shaqo ku tagay deegaanno iyo degmooyin ka tirsan Dowlad-goboleedka Galmudug, isaga oo u kuur-galayay xaaladda abaarta, saameynta isbeddelka cimillada iyo duruufaha nololeed ee ay wajahayaan bulshooyinka ku nool miyiga iyo magaalooyinka Galmudug.

Wasiirka, oo uu wehelinayay Wasiirka Deegaanka ee Galmudug, ayaa si gaar ah u booqday magaalada Bud-bud, oo ka mid ah goobaha sida weyn ay u saameeyeen isbeddellada cimillada. Magaaladaas ayaa waxaa ka muuqda saameyn culus, iyadoo bacaadku uu qariyay qaar ka mid ah guryaha, taas oo dhibaato weyn ku keentay qoysaskii ku noolaa.

Intii uu kormeerka ku guda jiray, Wasiir Bashiir Maxamed Jaamac ayaa kulan wacyigelin ah la yeeshay shacabka iyo dadka reer miyiga ah, kaas oo diiradda lagu saaray khatarta ka dhalata jarista dhirta iyo xaalufka deegaanka. Waxa uu bulshada u sheegay in dhibaatooyin waaweyn ay ka dhalan karaan haddii aan la joojin jarista dhirta iyo burburinta deegaanka.

Ugu dambeyn, Wasiirka Deegaanka iyo Isbeddelka Cimillada ayaa sheegay in wax ka qabashada abaarta iyo isbeddelka cimilladu aysan ahayn hawl ay wasaarad keliya qaadi karto, balse ay u baahan tahay ka-qaybgal buuxa oo ay yeeshaan dhammaan qeybaha bulshada, hay’adaha dowladda iyo daneeyayaasha kale. Waxa uu ugu baaqay bulshada Galmudug iyo guud ahaan shacabka Soomaaliyeed inay door muuqda ka qaataan ilaalinta iyo badbaadinta deegaanka.

Taliska Booliiska Gobolka Banaadir ayaa soo bandhigay 11 askari oo lagu eedeeyay inay si sharci-darro ah hub ugu dhex wateen Muqdisho, iyagoo jabiyay awaamiir hore oo ay soo saareen hay’adaha ammaanka.

Booliiska Caasimadda, gaar ahaan Saldhigga Bartamaha, ayaa qabtay askartan, waxaana la sheegay in maxkamad loo gudbin doono maadaama ay ka dhega-fureysteen amarka mamnuucaya in askari aan shaqo ku jirin hub la dhex maro magaalada.

Sidoo kale, hay’adaha ammaanka Dowladda Federaalka ayaa horay u mamnuucay hubka culus, ilaalo badan, iyo qaadashada hubka gudaha caasimadda si loo adkeeyo amniga Muqdisho.

Wasiirka Gaadiidka iyo Duulista Hawada Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Maxamed Faarax Nuux; Wasiirka Qorsheynta, Maalgashiga iyo Horumarinta Dhaqaalaha XFS mudane Maxmuud Cabdiraxmaan Beene-beene; iyo Wasiir Dowlaha Wasaaradda Gaadiidka iyo Duulista Hawada XFS, Mudane Cabdikariim Cabdow Xaydar, ayaa maanta kormeer shaqo ku tegay degmada Warta-nabada ee Gobolka Banaadir.

Kormeerkan ayaa diiradda lagu saaray u kuurgalidda habsami u socodka qaadashada kaararka cod-bixinta ee doorashooyinka Golaha Deegaanka, kuwaas oo la qorsheeyay inay ka dhacaan 25-ka December magaalada Muqdisho. Mas’uuliyiintu waxay booqdeen goobaha diiwaangelinta, iyaga oo ka war-qaatey howlaha socda, kana dhageystay warbixino ay bixiyeen guddiyada iyo mas’uuliyiinta heer degmo.

Intii uu kormeerku socday, Wasiirradu waxay bogaadiyeen dadaalka shaqaalaha ku howlan diiwaangelinta iyo kaar-qaadashada, iyaga oo adkeeyay muhiimadda ay leedahay in shacabka si hufan, ammaan ah, isla markaana waqtiyeysan u helaan kaararkooda cod-bixinta. Sidoo kale, waxay ku dhiirrigeliyeen bulshada degmada Warta-nabada inay ka qeyb qaataan geeddi-socodka dimuqraadiyadeed, una diyaar garoobaan ka qeybgalka doorashada.

Sidoo kale xubno ka tirsan xukuumadda ayaa kormeer ku tagay degmooyinka Dharkeenley, Wadajir, Xamarweyne iyo Shengaani, halkaas oo ay ka socodeen qaadashada kaarka codbixinta iyo ololaha u diyaar garowga maalinta codbixinta.

Ra’iisul wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya mudane Xamsa Cabdi Barre ayaa maanta hoggaamiyey Isu-soo-bax dadweyne oo ka qabsoomay degmada Kaaraan ee Gobolka Banaadir, kaas oo bulshadu ku taageerayso doorashada tooska ah.

Isu-soo-baxaan oo ahaa kii ugu dambeeyay ee wacyigelinta bulshada iyo dhiirrigelinta ka-qaybgalka muwaadiniinta ee doorashooyinka qof iyo codka ah ee Golaha Deegaanka Gobolka Banaadir ayaa waxaa goobjoog ka ahaa Xildhibaanno ka tirsan labada gole ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, Wasiirro, Mas’uuliyiinta Gobolka, Guddoomiyeyaal degmo, Xubno ka socday Bulshada Rayidka, Odayaasha Dhaqanka iyo Boqollaal qof oo ka socday qaybaha kala duwan ee bulshada.

Ugu horreyn Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab) ayaa Ra’iisul Wasaaraha ku soo dhaweeyay degmada Kaaraan, oo uu sheegay in ay shacabkeedu diyaar u yihiin codbixinta, waxa uuna yiri:

Intaas kaddib, Raysal Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xamsa Cabdi Barre oo hadal-jeedin sameeyay ayaa khudbaddiisa diiradda ku saaray arrimaha doorashada, sugidda amniga, iyo doorka shacabka ee go’aaminta masiirkooda. Waxa uu tilmaamay in muwaadiniinta Soomaaliyeed ay dib u hananayaan xuquuqdooda dastuuriga ah, iyagoo dooran doona mas’uuliyiinta ay rabaan.

Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Mudane Xamsa Cabdi Barre ayaa bulshada degmada Kaaraan ku bogaadiyey sida ay u muujiyeen dareenkooda rabitaanka doorashada, waxaana uu ka hadlay ahmiyadda doorashada, isagoo ku dhiirrigeliyay bulshada inay codkooda dhiibtaan.

“Waxaa la soo afjari doonaa wixii loo yiqiinnay doorasho dadban, in masiirka Umadda Soomaaliyeed ay go’aamiyaan dad yar” ayuu yiri Ra’iisul wasaare Xamse.

Ugu dambeyn, Isu-soo-baxayaasha ayaa muujiyay sida ay uga go’an tahay in ay goobaha codbixinta u dareeraan maalinta khamiista ah ee soo socota si ay u gutaan waajibaadkooda uu dammaanad qaadayo dastuurka qaranka, si ay codkooda ugu gaaraan yoolka ah: in la dhiso caasimad ka ammaan badan sida maanta, ka mideysan, kana horumarsan.