Guddoomiyaha Golaha Aqalka Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Cabdi Xaashi Cabdullaahi, ayaa magaalada Muqdisho ku saxiixay buugga tacsida ee loo furay geerida naxdinta leh ee ku timid ganacsade Maxamed Faarax Jiis.

Guddoomiyaha ayaa ka tacsiyeeyay geerida marxuumka, isagoo ku tilmaamay shaqsi door muuqda ka qaatay horumarinta ganacsiga iyo kobcinta dhaqaalaha dalka. Wuxuu xusay in Maxamed Faarax Jiis uu ahaa ganacsade sumcad ku dhex lahaa bulshada, islamarkaana kaalin muhiim ah ka qaatay taageerada arrimaha bulshada.

Sidoo kale, Guddoomiye Cabdi Xaashi ayaa Alle uga baryay marxuumka inuu naxariistiisa janno ka waraabiyo, ehelkii iyo qaraabadii uu ka geeriyoodayna uu samir iyo iimaan ka siiyo.

Ugu dambeyn, munaasabadda saxiixa buugga tacsida ayaa waxaa ka qeyb galay mas’uuliyiin kale, ganacsato iyo qeybaha kala duwan ee bulshada, kuwaas oo dhamaantood muujiyay murugada ay ka qabaan geerida marxuumka.

Drs Nasra Cabdisamad ayaa si qoto dheer u sharaxday muhiimadda hal-ku-dhigga loo doortay sanadkan ee xuska Maalinta Caalamiga ah ee Caafimaadka Afka iyo Ilkaha, iyadoo tilmaantay in maalintani ay tahay mid lagu baraarujinayo bulshada daryeelka joogtada ah ee afka iyo ilkaha.

Waxay sheegtay in hal-ku-dhigga sanadkan uu xooga saarayo ka hortagga cudurrada ku dhaca afka iyo ilkaha, sida suuska iyo caabuqa cirridka, kuwaas oo si weyn u saameeya caafimaadka guud ee qofka. Drs Nasra ayaa sidoo kale xustay in nadaafadda afka ay door weyn ka qaadato ka hortagga xanuunno badan oo kale oo jirka saameeya.

Intaa waxaa dheer, waxay bulshada ku boorisay in ay si joogto ah u cadaydaan ilkahooda, u isticmaalaan daawada cadayga ee fluoride leh, isla markaana ay la tashadaan dhakhaatiirta ilkaha ugu yaraan laba jeer sanadkii.

Ugu dambeyn, Drs Nasra Cabdisamad ayaa ugu baaqday waalidiinta iyo dhalinyarada inay si gaar ah uga taxaddaraan caafimaadka afkooda, maadaama ay tahay qeyb muhiim ah oo ka mid ah caafimaadka guud ee nolosha.

Boqolaal qoys oo ka mid ah dadka ay saameysay abaarta daran ayaa gargaar biyo dhaamin ah laga gaarsiiyay deegaanno hoostaga magaalada Baydhabo. Qoysaskan oo muddo la daalaa dhacayay biyo la’aan baahsan ayaa helay gargaar degdeg ah oo wax ka taraya xaaladdooda nololeed.

Hay’adaha samafalka iyo maamulka deegaanka ayaa iska kaashaday howlgalka biyo dhaaminta, iyagoo gaarsiiyay biyo nadiif ah oo badbaado u ah isticmaalka bani’aadamka iyo xoolahaba. Tallaabadan ayaa lagu yareynayaa saameynta abaarta, iyadoo wali loo baahan yahay gurmadyo dheeraad ah si loo daboolo baahiyaha dadka ay dhibaatadu hayso.

Dadkii ka faa’iideystay biyo dhaaminta ayaa muujiyay farxad iyo mahadcelin, iyagoo sheegay in tani ay tahay bilaaw fiican.

Arday Soomaaliyeed ayaa guul taariikhi ah ka gaaray tartan caalami ah oo lagu qabtay dalka Shiinaha, iyagoo matalayay magaca iyo sharafta Soomaaliya. Tartankan oo ay ka qeyb galeen arday ka kala socday dalal badan ayaa ahaa mid lagu soo bandhigayay hal-abuur, aqoon iyo karti sare.

Ardaydan ayaa si gaar ah uga dhex muuqday tartanka, iyagoo soo bandhigay mashruucyo iyo fikrado cusub oo soo jiitay indhaha garsoorayaasha, taasoo ugu dambeyn u horseeday inay ku guuleystaan abaal-marin caalami ah.

Guushan waxay muujineysaa kartida iyo hibada ay leeyihiin dhalinyarada Soomaaliyeed, waxayna dhiirigelin u tahay ardayda kale ee dalka ku nool iyo kuwa dibadda ku sugan. Sidoo kale, waa tallaabo muhiim ah oo sare u qaadaysa sumcadda Soomaaliya ee caalamka.

Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo dib u heshiisiinta ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya (XFS) ayaa si rasmi ah u magacawday maamulka cusub ee degmada Waajid ee gobolka Bakool.

Wareegto ka soo baxday wasaaradda oo ku taariikheysan 24-ka Maarso 2026 ayaa lagu sheegay in magacaabistan ay timid kadib qiimeyn lagu sameeyay xaaladda siyaasadeed iyo amni ee deegaannada Koonfur Galbeed Soomaaliya, iyo sidoo kale talooyin ay soo jeediyeen odayaasha dhaqanka ee degmada Waajid.

Maamulka cusub ee degmada Waajid ayaa loo magacaabay sidan:

Xasan Cabdi Isaaq (Bootoole) ayaa loo magacaabay Guddoomiyaha Degmada Waajid.

Maxamed Cabdiraxmaan Maxamed (Jugle) ayaa loo magacaabay Guddoomiye ku-xigeenka 1-aad ee Amniga iyo Siyaasadda.

Aadan Cali Kulow ayaa loo magacaabay Guddoomiye ku-xigeenka 2-aad ee Arrimaha Bulshada.

Ayaanle Cabdi Dhuux Yare ayaa loo magacaabay Xoghayaha Dowladda Hoose.

Wasaaradda ayaa fartay mas’uuliyiinta la magacaabay in ay si degdeg ah ula wareegaan xilalkooda, isla markaana si hufan u maamulaan adeegyada iyo arrimaha bulshada ee degmada.

Sidoo kale, odayaasha dhaqanka iyo dhammaan dhinacyada ay khusayso ayaa lagu wargeliyay in ay taageeraan hirgelinta maamulka cusub si loo xaqiijiyo xasillooni iyo horumar ka hirgala degmada Waajid.

Magacaabistan ayaa dhaqan gashay isla marka uu saxiixay Wasiirka Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib u Heshiisiinta XFS Xil. Cali Yusuf Cali-Xoosh.

Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Beeraha iyo Waraabka JFS. Eng.Maxamed Xassan Cabdulle ayaa furay tababar aqoon kororsi ah oo ku saabsan hababka beerashada wanaagsan ee dalagyada muhiimka u ah shacabka Soomaaliyeed.

Tababarkaan oo socon doona 23-ka ilaa 27-ka March,waxaa ujeedku yahay in la xoojiyo aqoonta iyo xirfadaha shaqaalaha,gaar ahaan kuwa qaabilsan fidinta beeraha ,si loo kobciyo wax soosaarka cuntada ee joogtada ah, iyadoo la adeegsanaayo nidaamyo beerasho oo adkaysi leh.

Tababarkaan waxaa mudada uu socda ka faa’ideysan doona shaqaalaha fidinta beeraha ee Wasaaradda Beeraha iyo hay’adaha kale ee ka shaqeeya fidinta beeraha,kuwaas oo iyaguna sii tababari doona beeraleyda dalka.

Barnaamijkaan waxaa iska kaashanaya Wasaaradda Beeraha, Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed iyo dalladda SomRep oo ay ku mideysan yihiin hay’ado caalami ah oo ka shaqeeya horumarinta beeraha.

Wasiirka wasaaradda ganacsiga iyo warshadaha dowladda FS mudane Jamaal Maxamed Xassan ayaa sheegay in wasaaraddu gacanta ku hayso siyaasad diyaarinta siyaasad jihaynaysa kordhinta wax-soosaarka gudaha dalka, si sare loogu qaado iskufilnaasha dalka.

Wasiirka ayaa xusay in dalka loo soo dhoofiyo waxyaabo badan oo gudaha laga soo saari karo, si taas looga jawaabaya Wasaaradda ganacsigu ay diiradda saarayso kordhinta wax-soosaarka warshadaha, taas oo dhinaca kale abuuraysa fursado shaqo oo ballaaran.

“Xoolaha la dhoofinayo in loo badalo hilib, neefka marka la qalo maqaarka waxbaa laga samayn karaa, lafahana waxbaa laga samayn karaa, halkaas shaqo abuur baa kandhalanaya” ayuu yiri wasiir Jamaal.

Sidoo kale, Wasiirka ayaa xusay in Soomaaliya ay haysato fursado badan oo ka saacidaya inay wax-soosaarkeeda gudaha kobciso maadaama ay haysato suuqa weyn ee EAC ee dhowaan dalku ku biiray iyo suuqyada kale ee caalamka oo dalab badan uu ka jiro.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa tacsi tiiraanyo leh u diray qoyska, ehellada iyo guud ahaan ummadda Soomaaliyeed ee uu ka baxay Alle ha u naxariistee Marxuum Maxamed Faarax Jiis oo ka mid ahaa haldoorka ganacsatada Soomaaliyeed.

Madaxweynaha ayaa sheegay in Marxuumku uu door muuqda ka soo qaatay dadaalladii lagu xoojinayay nabadda, dib u dhiska dowladnimada iyo horumarinta dhaqaalaha dalka, isaga oo ku suntanaa waddaniyad, karti iyo dadaal joogto ah oo uu ugu soo adeegayay bulshada Soomaaliyeed.

“Waxaan guud ahaan ummadda Soomaaliyeed, gaar ahaan qoyskiisa uga tacsiyeynaa geerida naxdinta leh ee ku timid, Alle ha u naxariistee Ganacsade Maxamed Faarax Jiis oo kamid ahaa haldoorka waddaniyiinta ah ee dhaqaalahooda u huray nabadeynta, dibu dhiska dalka, isku-keenidda bulshada kala irdhowday iyo xoojinta dowladnimada soomaaliyeed.”

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Alle u weydiiyay marxuumka in uu hoygiisa ka dhigo Jannatul Firdowsa, samir iyo iimaanna ka siiyo qoyskii, eheladii iyo dhammaan shacabka Soomaaliyeed ee ka geeriyooday.

Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, gaar ahaan Kumaandooska Gorgor, ayaa howlgal qorsheysan ka fuliyay deegaanno hoos yimaada Warciise ee gobolka Shabeellaha Dhexe, kaas oo lagu beegsaday maleeshiyaadka Khawaarijta.

Howlgalkan oo qayb ka ah dadaallada joogtada ah ee lagu ciribtirayo kooxaha argagixisada ayaa lagu beegsaday firxadka Khawaarijta ee ku dhuumaaleysanayay deegaannadaasi.

Taliyaha Ururka 195-aad ee Guutada 19-aad, Dhamme Maxamed Cumar Dufaan, ayaa warbaahinta Ciidamada u sheegay in ujeedka howlgalka uu ahaa baacsiga iyo wiiqidda awoodda maleeshiyaadka Khawaarijta, kuwaas oo dhibaato ku haya shacabka ku nool gobolka.

In ka badan 1,100 qoys ayaa ka faa’iideystay deeq raashin ah oo lagu qaybiyay deegaanno hoostaga degmada Guriceel ee gobolka Galgaduud.

Deeqdan raashiinka ah ayaa la gaarsiiyay qoysaska ay abaaruhu saameeyeen, kuwaas oo ku nool tuulada Cal Xasan iyo deegaanno kale oo hoostaga degmada Guriceel. Gurmadkan oo isugu jira biyo-dhaamin iyo raashin ayaa ah wajiga labaad ee howlaha gurmadka ee laga fulinayo deegaanno badan oo ka tirsan Galmudug, halkaas oo abaartu si weyn u saameysay bulshada.

Boqolaal qoys oo danyar ah ayaa ka faa’iideystay gurmadkan, iyadoo qaar kamid ah qoysaskaasi ay si weyn uga mahadceliyeen deeqda la soo gaarsiiyay.

Maalmihii u dambeeyay, deegaannada Galmudug waxaa ka socday dadaallo gurmad oo lagu caawinayo qoysaska ku nool miyiga ee ay abaaruhu saameeyeen.