WAR-SAXAAFADEED:

Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, gaar ahaan Kumaandooska Danab, oo ay garab taagan yihiin Ciidamada Amniga Jubbaland, isla markaana kaashanaya saaxiibada caalamka, ayaa soo gabagabeeyay howlgal amni oo socday in ka badan 24 saacadood, kaas oo lagu fashiliyey laguna soo afjaray weerar ay maleeshiyaadka Khawaarijta ku soo qaadeen magaalada Kudhaa ee gobolka Jubbada Hoose.

Howlgalkan wadajirka ah ayaa cadowga lagu gaarsiiyay jab culus iyo khasaare ballaaran, iyadoo la dilay in ka badan 130 dhagarqabe, laguna dhaawacay tiro kale oo intaas ka badan, kaddib dagaal toos ah oo ay ciidamadu si geesinimo leh uga hortageen weerarka.

Sidoo kale, waxaa gacanta looga dhigay gaadiid dagaal iyo hub ay ka carareen maleeshiyaadkii argagixisada ee soo qaaday weerarka naf-la-caariga ahaa.

Haatan, amniga magaalada Kudhaa iyo dhammaan nawaaxigeeda waxa si buuxda gacanta ugu haya Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, gaar ahaan Kumaandooska Danab, iyo Ciidamada Amniga Jubbaland, kuwaas oo weli ku jira feejignaan buuxda iyo sugid amni si looga hortago khatar kasta.

Wasaaradda Gaashaandhigga XFS iyo Taliska Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed waxay bogaadinayaan geesinimada, wada-shaqeynta, iyo feejignaanta Ciidamada Xoogga Dalka iyo kuwa Jubbaland, iyagoo mar kale adkaynaya in howlgallada lagu ciribtirayo argagixisada ay sii socon doonaan ilaa laga xaqiijiyo nabad, xasillooni, iyo amni waara oo ka hirgala guud ahaan dalka.

Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee Kumaandooska Danab iyo kuwa Dowladda Jubbaland ayaa si buuxda u soo afjaray maleeshiyaad ka tirsan Khawaarijta oo weerar ku soo qaaday deegaanka Kudhaa ee gobolka Jubbada Hoose.

Ciidamada ayaa warbaahinta u soo bandhigay meydadka maleeshiyaad badan oo ka tirsanaa Khawaarijta, oo ay ku jireen horjoogayaal, kuwaas oo lagu dilay dagaalka. Sidoo kale, waxaa la soo bandhigay gaadiid dagaal iyo hub ay Khawaarijtu isticmaalayeen, kuwaas oo laga furtay cadowga intii uu socday howlgalka.

Saraakiisha hoggaamineysa howlgalka ayaa Warbaahinta Qaranka u sheegay in dagaalku billowday waaberigii shalay, isla markaana saakay si rasmi ah loo soo afjaray kaddib markii la hareereeyay maleeshiyaadka, lana gaarsiiyay jab culus.

Wasiirka Wasaaradda Dekadaha iyo Gaadiidka Badda XFS Mudane Cabdulqaadir Maxamed Nuur ayaa mahadcelin u jeediyey Golaha Wasiirrada oo maanta meel mariyey Is-afgaradka ka dhexeeya maamullada Dekadaha (PSC) ee gobolka Badweynta Hindiya.

Is-afgaradkan ayaa xoojinaya iskaashiga iyo xog-wadaagga dalalka gobolka, waxaana uu gacan ka geysanayaa hubinta badbaadada, ilaalinta deegaanka, iyo kordhinta kalsoonida dekedaha.

Wasiirka ayaa tilmaamay in Dowladda Soomaaliya ay ka go’an tahay hirgelinta shuruucda muhiimka u ah danaha qaranka, si loo helo bad ammaan ah oo lagu kalsoonaan karo.

Muqdisho, Khamiis, 22 Jannaayo 2026: — Golaha Wasiirrada Xukuumadda Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, oo maanta yeeshay kulankoodii caadiga ahaa, ayaa looga hadlay amniga dalka, howlgallada socda ee ay wadaan Ciidamada Qaranka, iyo gogosha wadahadal ee ay u fidisay Xukuumadda DanQaran dhinacyada siyaasadda.

Kulanka oo uu shir-guddoomiyey Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Labaad ee Xukuumadda JFS, Mudane Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi, ayaa lagu bogaadiyey Ciidamada Qalabka Sida ee naftooda u huraya difaaca iyo ilaalinta shacabka Soomaaliyeed, kuwaas oo shalay khawaarijta ku jabiyey deegaanka Kudhaa, oo ay argagixisadu isku dayeen inay ku dhibaateeyaan shacabka deegaannadaasi, balse Ciidamada Qaranka ay ka difaaceen weerarkii naf la caariga ahaa ee ay soo qaadeen.

Kulanka Golaha ayaa intii uu socday, waxaa lagu ansixiyey heshiis is-afgarad ah oo u dhexeeya maamullada dekadaha (PSC) ee gobolka Badweynta Hindiya, oo ay soo gudbisay Wasaaradda Dekadaha iyo Gaadiidka Badda ee JFS, iyo Siyaasadda Boostada Soomaaliyeed ee 2025–2030, oo ay soo diyaarisay Wasaaradda Isgaarsiinta iyo Teknolojiyadda.

Sidoo kale, Golaha waxaa lagu soo bandhigay warbixinno ku saabsan Siyaasadda Maareynta Wax-qabadka Isku-dhafan ee hey’adaha dowladda iyo Shirka Wadatashiga Siyaasadda ee ay Xukuumadda DanQaran ku dhawaaqday.

Wasiirka Wasaaradda Amniga Gudaha ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil, oo booqasho rasmi ah ku jooga dalka Qatar, ayaa kulan la yeeshay Wasiiru-Dowlaha Wasaaradda Arrimaha Gudaha ee Dowladda Qatar, Mudane Sheekh Cabdulcasiis bin Faysal bin Maxamed Aal-Thaani.

Kulanka labada Wasiir ayaa diiradda lagu saaray arrimo dhowr ah oo ay labada dhinac dan wadaag ka leeyihiin, gaar ahaan xoojinta iskaashiga amniga ee u dhexeeya labada dal, iyo horumarinta hababka wada-shaqeynta ee dhinacyada la xiriira amniga iyo arrimaha gudaha.

Kulankan ayaa qeyb ka ah dadaallada lagu xoojinayo xiriirka walaaltinimo iyo iskaashi joogto ah oo u dhexeeya Dowladda Qatar iyo Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Muqdisho, Jannaayo 21, 2026: Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta wada hadal taleefan la yeeshay Madaxweynaha dib loo doortay ee Jamhuuriyadda Yugaandha, Mudane Yoweri Kaguta Museveni.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ugu hambalyeeyay dhiggiisa dalka Yugaandha dib u doorashadiisa, kaddib guushii uu ka gaaray doorashooyinkii dhowaan ka dhacay dalkaasi, isagoo u rajeeyay in muddada xil hayntiisa uu ku hoggaamiyo dalkiisa, nabad, xasillooni iyo horumar waara.

Intii uu socday wada hadalka, labada Madaxweyne waxa ay isla soo qaadeen xoojinta iskaashiga soo jireenka ah ee ka dhexeeya labada dal, gaar ahaan dhinacyada amniga, siyaasadda iyo iskaashiga danaha guud ee labada shacab, iyaga oo adkeeyay muhiimadda ay leedahay ilaalinta midnimada, madaxbannaanida, iyo wadajirka dalalka gobolka.

Muqdisho, Janaayo 21, 2026: Guddoomiyaha Maamulka Gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab), ayaa maanta ka qaybgalay Shir-weynaha 5-aad ee Xarunta Daraasaadka Al-Maqaasid, kaas oo diiradda lagu saaray falanqaynta nidaamka federaalka Soomaaliya.

Shir-weynaha, oo cinwaankiisu ahaa: “Federaaleynta Soomaaliya: Siyaasad Murugsan mise Tubta Wada-Lahaanshaha Buuxa?”, ayaa lagu soo bandhigay doodo cilmiyeed, warbixinno, aragti-wadaag aqooneed iyo khudbado falanqeynaya xaaladda siyaasadeed ee dalka, xiriirka ka dhexeeya heerarka kala duwan ee dowladnimo, iyo caqabadaha hortaagan hirgelinta federaal wax-ku-ool ah.

Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Muqdisho, Dr. Xasan Maxamed Xuseen (Muungaab), oo khudbad ka jeediyay munaasabadda, ayaa carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in arrimaha masiiriga ah ee dalka lagu wajaho cilmi, wadatashi iyo is-faham qaran, isagoo xusay in federaaleyntu ay tahay tiir muhiim u ah dhismaha dowladnimo oo waarta.

“Federaaleyntu waa tiir muhiim u ah dhismaha dowladnimada Soomaaliya, balse si ay u noqoto mid miro-dhal ah waxay u baahan tahay in lagu saleeyo cilmi, wada-tashi iyo faham qaran oo mideysan. Shirarka noocan ah waa furaha lagu gaari karo aragti mideysan oo ku saleysan xaqiiqada dalka iyo danaha shacabka,” ayuu yiri Duqa Muqdisho.

Shir-weynaha waxaa ka qaybgalay mas’uuliyiin ka tirsan labada Aqal ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, culimo, aqoonyahanno, marti caalami ah iyo xubno ka socday qeybaha kala duwan ee bulshada, taas oo sare u qaadday miisaanka aqooneed iyo saameynta doodaha lagu gorfeeyay shirka.

Ugu dambayn, Shir-weynaha 5-aad ee Xarunta Daraasaadka Al-Maqaasid ayaa la filayaa in laga soo saaro talooyin iyo warbixinno cilmiyeed oo wax ku biirin doona fahamka nidaamka federaalka iyo sidii loo waafajin lahaa duruufaha siyaasadeed, bulsho iyo amni ee ka jira Soomaaliya.

Mudanayaasha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa maanta kulan rasmi ah yeeshay, kaas oo ajandihiisu ahaa ka doodista iyo ansixinta Heshiiska lagu dhisay Urur Goboleedka IGAD (Intergovernmental Authority on Development).

Intii uu socday kulanka, Xildhibaanada ayaa si qoto dheer uga dooday muhiimada heshiiskan uu u leeyahay dalka, gaar ahaan dhinacyada xoojinta iskaashiga gobolka, nabadda iyo xasilloonida, horumarinta dhaqaalaha, la-dagaallanka abaaraha iyo isbeddelka cimilada, iyo xallinta khilaafaadka ka jira Geeska Afrika.

Dood dheer kaddib, Golaha Shacabka ayaa cod gacan-taag ah ku ansixiyay heshiiska, iyadoo 141 Xildhibaan ay ogolaadeen, laba Xildhibaan ay ka horyimaadeen, halka hal Xildhibaan uu ka aamusay. Sidaas darteed, heshiiska ayaa si rasmi ah u ansaxay, waxaana uu noqday mid dhaqan-gal ah.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka oo kulanka guddoominayay ayaa xusay in ansixinta heshiiskan ay muujinayso ka go’naanshaha Soomaaliya ee ka mid ahaanshaha iyo doorka firfircoon ee ururada gobolka, isla markaana ay fursad u tahay dalka in uu ka faa’iideysto barnaamijyada horumarineed iyo dadaallada nabadeynta ee IGAD.

Ugu dambayn, Xildhibaanada Golaha Shacabka ayaa carrabka ku adkeeyay in ka mid ahaanshaha IGAD uu Soomaaliya u horseedi doono iskaashi xooggan oo dhinacyada amniga, dhaqaalaha iyo horumarinta bulshada ah, taas oo gacan ka geysan doonta dib-u-dhiska iyo xasillinta dalka.

By: Fardowsa Hassan Nor

Wasiirka Wasaaradda Arrimaha Gudaha, Federaalka iyo Dib-u-heshiisiinta Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xildhibaan Cali Yuusuf Cali (Cali-Xoosh), iyo wafdi sare oo uu hoggaaminayo, ayaa safar shaqo ku gaaray Dalka Pakistan.

Inta uu wafdigu ku sugan yahay Pakistan, waxaa la filayaa in ay la kulmaan madaxda dalkaasi, isla markaana ay kala hadlaan xoojinta iskaashiga labada dal ee ku aaddan dhinacyada aqoonsiga qaranka iyo diiwaangelinta dadweynaha, arrimaha doorashooyinka iyo dimuqraadiyadda, iyo sidoo kale hawlaha gargaarka iyo maareynta musiibooyinka.

Wafdiga Wasiirka Arrimaha Gudaha XFS ayaa caasimadda Islamabad waxaa si diirran ugu soo dhaweeyay mas’uuliyiin ka tirsan Dowladda Pakistan iyo Safiirka Soomaaliya ee Pakistan, Danjire Sheekh Nuur Maxamed Xasan.

Sidoo kale, wafdiga safarka ku weheliya Wasiirka waxaa ka mid ah Guddoomiyaha Guddiga Madaxbannaan ee Doorashooyinka Qaranka, Mudane Cabdikariin Axmed Xasan,Maareeyaha Hay’adda Aqoonsiga Qaranka iyo Diiwaangelinta (NIRA), Mudane Cabdiwali Timacadde; Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka (SoDMA), Mudane Maxamuud Macallin,iyo Taliye Ku-xigeenka Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, Sareeye Guuto Cismaan Cabdullaahi Kaniif.

Safarkan ayaa qeyb ka ah dadaallada Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ku xoojinayso xiriirka caalamiga ah iyo is-weydaarsiga khibradaha muhiimka u ah horumarinta hay’adaha dowliga ah ee dalka.

Ku-xigeenka Hantidhowrka Guud ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Mukhtaar Maxamed Abuukar, ayaa ka warbixiyay kulanka muhiimka ah ee isu-duwidda hay’adaha dowladda iyo Xafiiska Hantidhowrka Guud, kaas oo goordhow galabta ka furmay magaalada Muqdisho.

Kulankan ayaa diiradda lagu saaray xoojinta wada-shaqeynta hay’adaha dowladda iyo Xafiiska Hantidhowrka, si loo hubiyo hufnaanta maareynta hantida dadweynaha, isla-xisaabtanka, iyo ilaalinta sharciga maaliyadeed ee dalka. Sidoo kale, waxa uu kulanku fursad u noqday in la is dhaafsado xog iyo waayo-aragnimo ku saabsan hab-raacyada kormeerka, isla markaana la dardargeliyo fulinta talooyinka kasoo baxa warbixinada hantidhowrka.

Mudane Mukhtaar Maxamed Abuukar ayaa sheegay in kulankan uu muhiim u yahay dhismaha hay’ado dowladeed oo daah-furan, isla markaana ay lagama maarmaan tahay in dhammaan hay’adaha dowladda ay si dhow ula shaqeeyaan Xafiiska Hantidhowrka Guud, si looga hortago musuq-maasuqa loona hubiyo in kheyraadka qaranku si sax ah loo isticmaalo.

Ku-xigeenka Hantidhowrka Guud ayaa sidoo kale xusay in Xafiiska Hantidhowrku uu ka go’an yahay kor u qaadidda awoodda kormeerka, hagaajinta nidaamyada maaliyadeed, iyo la xisaabtanka hay’adaha mas’uulka ka ah hantida dadweynaha, isaga oo ugu baaqay masuuliyiinta hay’adaha dowladda in ay u hoggaansamaan shuruucda iyo xeerarka maaliyadeed ee dalka.

Ugu dambayn, kulanka ayaa la filayaa in uu horseedo tallaabooyin wax-ku-ool ah oo lagu xoojinayo isla-xisaabtanka, hufnaanta iyo kalsoonida dadweynaha ee hay’adaha dowladda, taas oo ah tiir muhiim u ah dowlad-wanaagga iyo horumarka dalka.