Wasiirkii hore amniga Gudaha Xildhibaan Maxamed Abuukar Islow Ducaale ayaa sheegay in ay tahay wax laga xumaado fariimaha dhiirri gelinta u ah kooxaha Khawaarijta oo hadda ku jira waqti gabo-gabo ah.

“Walaalayaalow waa in ay noo kala soocnaato naceybka mas’uulka xilka haya iyo Qaranimada, micnaha adigoo Madaxweynaha ama Ra’iisal wasaaraha ku xumeynaya, yeysan mucaaradnimadu kula gelin in aad caddowga Khawaarijta la safato adigoo is leh dowladda joogta ku ceebeey, Qaranadimada ha dhaafsan inuu dal caddow ah qorshihiisa kuu soo dhiibo” ayuu ku yiri qoraal uu soo dhigay bartiisa Factbook-ga.

Mudane Maxamed Abuukar Islow Ducaale ayaa kula taliyay dadka farriimaha dhiiri gelinta u ah khawaarijta in ay jiraan waddooyin kale oo qofka ku sheegi karo aragtidiisa.

“Waxaa jira wax badan oo aad ku mucaaradi karto madaxda dowladda oo aan ahayn in aan cadowga umaddan isu dhiibno, Xildhibaannada waxaan ugu naseexeynayaa in aan ku dhex shaqeynayno sharciyadda Baarlamaanka, dowladnimada ayaa ka weyn dan kasta oo gaar ah” ayuu Mudane Ducaale ku soo gabagabeeyey qoraalkiisa.

Dowladda Federaalka Soomaaliya oo kaashaqeysa shacabka Soomaaliyeed ayaa khawaarijta ku qaaday dagaal dhan kasta ah, taas oo keentay in awooddii ay lahaan jireen meesha ka baxday kuna jiraan hadda heer gabo-gabo ah.

Wasiirka Qorshaynta, Maalgashiga iyo horumarinta dhaqaalaha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya Mudane Maxamuud Cabdiraxmaan Beenebeene oo ka hadlay furitaanka shirka qiimeynta mashaariicda dalka ka socota ayaa sheegay inay muhiim tahay helidda hab lagula xisaabtamo halka ay maraan lacagaha loo qorsheeyey mashaariicda dalka ka socota.

“Waa in la helaa isla xisaabta dhab ah oo ku saabsan halka ay maraan lacagaha waaweyn ee ku baxa mashaariicda dalka laga fuliyo” ayuu yiri wasiir Beenebeene.

Agaasimaha guud ee wasaaradda Qorsheynta XFS Maxamed Shire ayaa isna warbaahinta Qaranka uga warbixiyay shirka maanta ka furmay Muqdisho ee ku saabsan habkii ay hay’adaha dowladda u qiimeyn lahaayeen mashaariicda dalka ka socota,

Mudane Maxamed Shire ayaa sheegay in shirka mudda uu socda ay dhinacyo kaga doodi doonaan habkii loo maamuli lahaa mashaariicda kala duwan ee dalka soo gasho oo ay ugu horeyaan kuwa kasoo gala dhanka arrimaha bani’adanimo iyo hormarinta bulsha oo sida uu tilmaamay sanadkiiba loo qorsheeyey lacag dhan 1-bilyan oo Dollar ama ka badanba.

Shirka ayaa waxaa ka qeybgalay mas’uuliyiin ka tirsan dowaldda iyo xubno ka socda xafiiska QM ee Soomaaliya, iyo deeq bixiyaasha, kaas oo laga soo saari doono manhaj lagu qiimeyn doono habka dhaqan galka ee mashariicda dhammaan hay’adaha dowladda.

Hoggaamiyayaasha dunida ayaa taageero u muujiyay madaxweynihii hore ee dalka Mareykanka Mr.Donald Trump, ka dib markii la isku dayey in lagu khaarajiyo isu soo bax ka dhacay Pennsylvania.

FBI-da Mareykanka ayaa sheegtay in ay dileen Thomas Matthew Crooks oo 20 sano jir ah,kadib kolkii uu isku dayey in uu dilo Madaxweynihii hore ee Mareykanka Donald Trump.

Mr Trump ayaa la sheegay in uu soo gaaray dhaawac ku yimid qaybta sare ee dhegtiisa midig waxaana toogashadaas loo geystay ku dhintay hal qof halka labo kalana ay dhaawacyo halis ah kasoo gaareen.

Qoyska madaxweynihii hore ayaa uga mahadceliyay ciidanka iyo dhammaan saraakiisha kale ee fulinta sharciga sida degdegga ah ee ay u qaadeen tallaabada falcelinta ah.

Laga soo bilaabo Yurub , Koonfurta Ameerika iyo Aasiya, hoggaamiyeyaasha adduunka ayaa ka hadlay rabshadaha siyaasadeed ee ka dhashay toogasho lagu dhaawacay madaxweynihii hore ee Mareykanka.

Madaxda dalalka taageerada muujiyay waxaa kamid ahaa Raiisel wasaaraha Britain Keir Starmer , Raiisel wasaaraha Kanada Justin Trudeau, Josep Borrell, oo ah madaxa siyaasadda arrimaha dibadda ee Midowga Yurub, Raiisulwasaaraha Hindiya Narendra Modi ,Ra’iisul wasaaraha Japan Fumio Kishida.

Sidoo kale waxaa taageeray madaxda dalalka Hungary, Talyaaniga,Australia, Argentina,Brazil,Chile,Taiwan,New Zealand iyo Israa’iil

-Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka Dr Suleymaan Maxamed Maxamuud ayaa taliska ciidanka Asluubta Soomaaliyeed faray in looga baahan yahay in ay warbixin dhameystiran ka keenaan waxii shalay ka dhacay Xabsiga dhexe ee Xamar.

Xeer ilaaliyaha oo ka hadlayay Madasha hoggaaminta wax ku oolka ah ee Hoggaanka sare ee bahda Cadaaladda iyo Garsoorka Soomaaliya oo Kismaayo ka furmay shalay ayaa intaa ku daray in wixii xabsiga dhexe ka dhacay ay ahayd arrin aan la fileyn halisteedana leh, isagoo ku boorriyay saraakiisha jeelka in ay si deg deg ah arrintaasi uga keenaan warbixin dhamaystiran.

“Waa in si deg deg ah warbixin looga keenaa wixii ka dhacay xabsiga dhexe, si ciddii dhacdadaasi mas’uulka ka ahayd loola xisaabtamo, si hay’adaheenna aysan u noqon kuwo mar kasta u taagan jileec”.

Hadalka Xeer ilaaliyaha ayaa imanaya iyadoo shalay ay qaar ka tirsan maxaabiista ku xiran xabsiga dhexe ee Xamar gaar ahaan xubnihii ku xukunnaa dilka ee khawaarijta ay shaqaaqo sababtay dhimasho iyo dhaawac ka geysteen gudaha jeelka.

Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska, Dowladda Federaalka Soomaaliya Mudane Cabdullaahi Xayir Ducaale ayaa furay tababarkan oo ay ka qeyb galayaan 35 xubnood oo ka mid ah Madax qeybaha Warbaahinta Qaranka, Waaxyaha Wasaaradda iyo hawlwadeeno.

Aqoon isweydaarsigani waxaa uu diiradda saarayaa la qabsiga Warbaahinta Qaranka ee casriyaynta warbaahinta iyo Horumarinta hannaanka Tafaftirka iyo Hoggaaminta wadashaqeynta kooxo hawleedyada shaqada.

Tababarka waxaa uu soconayaa muddo saddax maalmood ah, waxaana macalimiinta bixinaya ka mid ah Danjire Yuusuf Garaad Cumar, wasiirkii hore Arrimaha Dibadda Soomaaliya oo ah siyaasi iyo saxafi rug caddaa ah iyo Macalimiin oo ay wasaaradda u soo xushay.

Furitaanka tababarka waxaa goobjoog ahaa Agaasimaha Waaxda Shaqaalaha iyo Tababarada iyo Agaasimaha Istiraatiyadda Warbaahinta ee Wasaaradda oo wadajir u soo qaban qaabiyay aqoon isweydaarsigan.

Agaasime Guud ee Wasaaradda Mudane Cabdullaahi Xayir ayaa sheegay in ujeedka tababarkani yahay xoojinta aqoonta iyo xirfadda madaxda qeybaha iyo hawlwadeenada la soo xulay oo qibrad u leh shaqada Wasaaradda iyo qeybaha Warbaahinta, waxaana uu kula dardaarmay ka qeyb galayaasha in ay ka faa’iidaystaan qabiirada iyo Macalimiinta ay Wasaaradda u soo xushay fududeynta aqoon isweydaarsigaan.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ceel biyood iyo adeegyada kale ee bulshada ah ka hirgelisay deegaanka Waab-weyn ee gobolka Hiiraan oo ka mid ah goobihii laga xoreeyay Khawaarijta.

Waab-weyn haddii ay beri ahaan jirtay Biyo la’aan hadda waa-cusub ayaa u baryay ka dib markii ay dowladda ka hirgelisay ceel biyo nadiif ah, goobo waxbarasho iyo caafimaad, maddaama kooxda Khawaarijta Al-shabaab ay nolosha u diideen dadka shacabka ah ee deegaankaas ku dhaqan, waxayna dadka deegaanka markii hore biyaha u doonan jireen meel 70-km u jirta deegaanka ay ku dhaqan yihiin.

Waxgaradka iyo mas’uuliyiin ka tirsan deegaanka Waab-weyn ee gobolka Hiiraan ayaa warbaahinta Qaranka uga waramay halgankii ka dib, horumarada waa weyn ee hirgalay iyo taariikhda deegaanka.

” Halgankii ka dib, waxaan helnay wax badan oo Ilaahey nagu maneystay ayaa helnay, waxaa ka mid ah Ceelka biyaha ee hadda aad arkeysiin, waxaa kale, oo aan helnay waxbarasho iyo xarun caafimaad, inshallahu tacaalaa wax badan oo kalena waa rejeyneynaa, baahida tii ugu weyneyd waa biyaha, meeshan Waab-weyn ayaa la yiraah oonleyn ayay ahaan jirtay,” ayuu yiri mid ka mid ah waxgaradka dadka deegaanka oo warbaahinta Qaranka la hadlay.

Ugu dambeyn, dadka deegaanka Waab-weyn ayaa u mahadceliyay Dowladda Federaalka Soomaaliya oo si deg deg ah uga jawaabtay baahidii bulsho ee ay qabeen labo sano ka dib markii laga xoreeyay Khawaarijta Al-shabaab. Deegaanka Waab-weyn waa deegaan dadkiisu kaalin weyn ay ka qaateen dagaalka lagu jabiyay kooxda Khawaarijta ee bariga gobolka Hiiraan labo sano ka hor.

Magaalada Qaahira ee dalka Masar waxaa lagu soo gebagebeeyay tababar lagu baranayay la dagaalanka Khawaarijta oo loo qabtay Saraakiil ka socotay Booliiska 36 dal oo Afrika ah oo Soomaaliya ay ku jirto.

Koorsadaan oo socotay ku dhawaad laba bilood waxaa kaalinta 1-aad ka galay Mustaf Salaad Yarow oo ka socda Booliska Soomaaliya, isagoo khudbad ka jeediyey xiritaankii koorsadaan.

” Anigoo ku hadlaayo magaceyga iyo kan saaxiibadeyda qeybta ka ah Koorsadan numbarkeedu yahay 360, kana socda Jamhuuriyadda Federaalka ee Soomaaliya, anigoo xushmad weyn iyo mahadnaq aan la soo koobi karin u soo jeedinaayo Akadeemiyada Booliska ee wasaaradda arrimaha gudaha ee Masar, wakaaladda horumarinta ee Masar, wasaaradda arrimaha dibadda iyo xukuumadda Jamhuuriyadda Carbeed ee Masar, kuwaas oo na siiyay fursad aan uga qeyb qaadaneyno koorsadan tababarka ah ee la dagaalanka argagixisada,” ayuu yiri Mustaf Salaad Yarow.

Sidoo kale, Mustaf Salaad Yarow, oo hadalkiis sii wata ayaa intaas ku daray in muddada uu socday tababarkan ay fursad u heleen aqoon iyo waayo aragnimo qoto dheer oo ku quseeya qibrad wax ku ool ah ku saabsan tababarka la dagaalanka Khawaarijta, sidoo kale, is-dhaafsiga aragtida iyo habab kala duwan oo ku saabsan tababarka.

Munaasabadda xiritaanka tababarka waxaa ka qeyb galay madaxweynaha Akadeemiyada Booliska Masar, ku-xigeenka xoghayaha guud ee wakaaladda horumarinta Masar, maamulaha xarunta cilmi-baarista ee Booliska iyo mas’uuliyiin kale, kuwaas oo dhammaantood ku ammaanay saraakiisha ka faa’ideystay tababarkan muhiimka ah sida ay u dhabar adeygeen muddadii uu socday.

Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo iskaashisha Caalamiga ah ee Xukuumaadda Federaalka Soomaaliya Axmed Macalin Fiqi, ayaa maanta Garoonka Diyaaradaha ee Aadan Cadde kusoo dhaweeyay Wasiirka Arrimaha Dibadda dalka Masar Badar Cabdulcaadi oo maanta soo gaaray magaalada Muqdisho.

Wasiir Fiqi oo Shir-Jaraa’id qabtay ayaa faah faahiyay muhiimadda ay tallaabadan u leedahay xoojinta xiriirka labada dal, isagoo xusay in bilaabista duullimaadyadan tooska ah ay qayb ka qaadanayso xoojinta iskaashiga dhaqaale iyo ganacsi ee Wadanka.

Wasiirka ayaa sidoo kale soo hadal qaaday doorka hormuudka ah ee Masar ay ka ciyaareyso taageeridda mowqifka dowladda Soomaaliya, isagoo carabka ku adkeeyay in Masar ay sii wadi doonto ka hortagga tallaabooyin kasta oo hoos u dhigaya madax-banaanida dalka.

“Jamhuuriyadda Masar ayaa ku celisay mowqifkeeda diidmada xadgudubyada Itoobiya, kaddib wadahadal toddobaadkii hore khadka taleefonka ku dhaxmaray Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Dr. Xasan Sheekh Maxamuud iyo dhiggiisa Masar, Abdel Fattah El-Sisi.” ayuu yiri Wasiir Fiqi.

Duulimaadka Tooska ah ee diyaaradda Egypt Air ee la daah furay, ayaa ka dhigan tallaabo weyn oo loo qaaday dhanka sare u qaadida iskaashiga dhaqaale ee labada dal, taasoo ka tarjumaysa himilooyinka guud ee labada shacab ee walaalaha ah.