Liiska horjoogeyaasha Khawaarijta ee lagu dilay howlgalladii ay fuliyeen Ciidamada Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad Sugidda Qaranka (NISA) iyo saaxiibada caalamka 10-kii bilood ee la soo dhaafay.

Muddo toban bilood ah oo la soo dhaafay, Ciidamada Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad Sugidda Qaranka (NISA), iyagoo kaashanaya saaxiibada caalamka, waxay fuliyeen howlgallo qorshaysan oo lagu beegsanayay horjoogeyaasha iyo xubnaha muhiimka ah ee kooxda Khawaarijta. Howlgalladan oo isugu jiray duqeymo iyo weerarro dhulka ah ayaa si gaar ah diiradda loogu saaray burburinta hoggaanka sare, xarumaha istaraatiijiga ah, iyo shabakadaha dhaqaale ee kooxda.

Natiijada howlgaladan, waxaa lagu dilay tiro horjoogeyaal sare ah oo door muhiim ah ku lahaa abaabulka weerarrada, qorsheynta falalka argagixiso, iyo marin-habaabinta dhalinyarada. Dilka hoggaamiyeyaashan ayaa si weyn u wiiqay awooddii kooxda, isla markaana hoos u dhigay awooddooda abaabul iyo fulin.

Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Musiibooyinka Qaranka (SoDMA), Maxamuud Macallin Cabdulle, ayaa ka hadlay furitaanka Shirka Arrimaha Bini’aadannimada Soomaaliya (CHF) oo ka qabsoomay magaalada Muqdisho.

Guddoomiyuhu waxa uu si diirran u soo dhaweeyay madaxda iyo martida ka qeyb galeysa shirka, isaga oo carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in dalka laga gudbo habka kaliya ee ka jawaabista deg-degga ah, loona gudbo qorsheyaal waara oo diiradda saaraya ka hortagga musiibooyinka iyo dhisidda adkaysiga bulshada.

Waxa uu tilmaamay in Soomaaliya ay weli la daalaa dhacayso dhibaatooyin soo noqnoqda sida abaaraha iyo fatahaadaha, kuwaas oo si weyn u saameeya nolosha shacabka, isla markaana malaayiin qof ay wajahayaan cunto yari iyo nafaqo darro.

Sidoo kale, Guddoomiyuhu waxa uu caddeeyay in dowladdu mudnaan gaar ah siinayso:

Xoojinta isku-duwidda hay’adaha Ka hortagga musiibooyinka ka hor inta aysan dhicin

Horumarinta nidaamyada digniinta degdegga ah Adkeynta iskaashiga bah-wadaagta

Shirkan muhiimka ah waxaa ka qeyb galaya masuuliyiin ka kala socota Dowladda Federaalka iyo Dowlad Goboleedyada, hay’adaha Qaramada Midoobay, safiirrada, deeq-bixiyeyaasha, NGO-yada gudaha iyo kuwa caalamiga ah, ganacsatada, bulshada rayidka, jaamacadaha, qurbajoogta iyo khubaro leh aqoon iyo waayo-aragnimo ku saabsan arrimaha abaaraha iyo gargaarka bini’aadannimo.

Wasiirka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Abdisalam Ali , ayaa magaalada Malabo uga qaybgalay Shir-madaxeedka 11-aad ee Hoggaamiyeyaasha iyo Madaxda Dawladaha ee Ururka Dalalka Afrika, Karibiyaanka, iyo Baasifigga (OACPS).

Wasiirka oo matalayay dowladda Soomaaliya ayaa madasha ka jeediyey khudbad muhiim ah oo uu diiradda ku saaray qorshayaasha hortebinta u leh Qaranka. Waxa uu si gaar ah u iftiimiyey ahmiyadda ay Soomaaliya siineyso iskaashiga dhaqaalaha iyo xoojinta ka qaybgalka fagaarayaasha caalamiga ah si loo kobciyo fursadaha horumarineed ee dalka.

Intii uu shirku socday, Wasiir Cabdisalaan waxa uu kulan doceedyo sidoo kale la yeeshay dhiggiisa dalalka kale ee xubnaha ka ah ururka, isagoo kala hadlay sidii loo xoojin lahaa xiriirka saaxiibtinimo iyo iskaashiga dhinacyada badan leh. Kulamadan ayaa qayb ka ahaa dedaallada ay Soomaaliya ku doonayso inay ku xoojiso xulufooyinka caalamiga ah.

Ugu dambayn, Wasiirka ayaa xaqiijiyey in Soomaaliya ay diyaar u tahay inay si dhow ula shaqayso dhammaan dalalka xubnaha ka ah OACPS si loo xaqiijiyo aragtida fog ee ururka, taas oo ku dhisan nabad, barwaaqo, iyo iskaashi dhab ah oo dhex mara Waddamada ku yaalla saddexda Qaaradood.

Xafiiska Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxa uu si cad u cadeynayaa in uusan jirin wax mooshin ah oo soo gaaray islamarkaana ay been abuur yihiin wararka lagu faafiyey baraha bulshada.

Golaha Shacabka wuxuu ku shaqeeyaa hannaan sharci ah oo cad, mana jirto wax tallaabo ah oo la qaaday oo la xiriirta mooshin ka dhan ah Madaxweynaha JFS.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay si adag u cambaareyneysaa is doorashada sharci darrada ah ee maanta lagu qabtay magaalada Baydhaba, taas oo dhab ahaan fal sharci-darro ah iyo is-magacaabid hore loo sii qorsheeyey, kana hor imaanaya dhamaan heshiisyadii Golaha Wadatashiga Qaranka, xeerarka doorashada iyo dastuurka dalka, isla markaana aan ka tarjumayn rabitaanka shacabka Koonfur Galbeed.

Waxa si cad u muuqata in waxa dhacay aanu ahayn doorasho xalaal ah, balse ay tahay isku day qaawan oo lagu marin-habaabinayo hannaanka dimuqraadiyadeed, laguna meel-marinaayo natiijo hore loo sii go’aamiyey. Habraac 24 saacadood gudahood lagu soo afjaray, oo ka fog hufnaan, tartan xor ah, iyo sharciyad, looma aqoonsan karo doorasho waafaqsan dastuurka iyo nidaamka dowladnimo ee dalka.

Tallaabadan sharci darada ah waxay si toos ah uga hor imaanaysaa mabaadi’da sharciyeed ee hagaya geedi socodka dowlad dhiska dalka. Sidoo kale, waxay sii xoojineysaa tabashooyinkii mudada dheer ka jiray Koonfur Galbeed, waxayna dhaawaceysaa dadaalada, dib-u-heshiisiinta iyo dimuqraadiyeynta dalka.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay caddeyneysaa in aan la aqbali karin hannaan kasta oo sharci-darro, qasab, iyo musuq siyaasadeed ku saleysan, laguna daboolay magac doorasho.

Hoggaan sharciyaddiisu sugan tahay waxa keliya oo uu ka iman karaa rabitaanka shacabka oo lagu muujiyo hannaan xor ah, hufan, xalaal ah, loona wada siman yahay.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay mar kale adkeynaysaa sida ay uga go’an tahay difaaca dastuurka, ilaalinta nidaamka federaalka, iyo hirgelinta doorashooyin xor, xalaal, hufan, kana tarjumaya rabitaanka dhabta ah ee shacabka Soomaaliyeed.

Maxkamadda Sare ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa si kama dambeys ah u ansixisay natiijada doorashadii golayaasha deegaanka Gobolka Banaadir, oo hore si ku-meel-gaar ah ugu dhawaaqeen Guddiga Doorashooyinka Qaranka.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa maanta si rasmi ah xarigga uga jaray waddo laami ah oo muhiim ah oo isku xirta isgoysyada Dabka iyo Suuqa Bakaaraha ee magaalada Muqdisho.

Madaxweynaha ayaa munaasabadda ka sheegay in dowladda Federaalka ay ka go’an tahay sii wadista dib u dhiska dalka, gaar ahaan horumarinta adeegyada aasaasiga ah sida waddooyinka,isagoo ku ammaanay maamulka Gobolka Banaadir dadaallada ay ku bixinayaan soo celinta bilicda magaalada Muqdisho.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa yiri“Isbeddelka aan u dulqaadanno, si dalku uu horay ugu socdo waana muhiim in inaan ka gudubnaa 30-kii sano ee aan ku jirnay xaaladaha adag”.

Dhinaca kale, Guddoomiyaha Gobolka Banaadir ahna Duqa Magaalada Muqdisho oo ka qeyb galay munaasabadda ayaa sheegay in ay sii xoojinayaan dadaallada lagu horumarinayo kaabayaasha dhaqaalaha ee magaalada Muqdisho.

Dhismaha waddadan waxaa fuliyay maamulka Gobolka Banaadir, iyadoo si gaar ah diiradda loo saaray tayeynta iyo adkeysiga waddada oo xilligaan diyaar u ah isticmaalka maalinlaha ah ee gaadiidka.

Barnaamijka dib u dhiska iyo dayactirka waddooyinka waxa ay qeyb ka yihiin dadaallada dowladda Federalka iyo maamulka Gobolka Banaadir ay ugu jiraan horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha ee caasimadda.

Soomaaliya ayaa markii ugu horreysay ka qayb gashay shir-sanadeedka Dalladda Hay’adaha Xuquuqda Aadanaha ee waddamada urur gobolleedka IGAD oo ka qabsoomay magaalada Bishoftu ee dalka Itoobiya, waxaana wefdiga Soomaaliya hoggaaminayay Guddoomiye-ku-xigeenka Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka, Mudane Maxamed Haaruun Maxamuud.

Shirka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta waxqabadka dalladda, iyadoo Kenya loo doortay hoggaanka sannadka soo socda, Kalana wareegtay Itoobiya, isla markaana la ansixiyay qorshe-hawleedka cusub. Soomaaliya ayaa sidoo kale warbixin ka bixisay xaaladda Xuquuqda Aadanaha iyo horumarka laga sameeyay dhismaha guddiga cusub.

Masuuliyiinta Guddiga Madaxa Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Soomaaliya ayaa xusay in qaraar ay Qaramada Midoobay bishii Oktoobar 2025 soo saartay ku wareejisay masuuliyadda la socodka Xuquuqda Aadanaha ee dalka oo door muhiim ah ka qaadanayo xoojinta awoodda hay’adaha qaranka.

Dhinaca kale, Guddoomiye-ku-xigeeka iyo Commissioner Cali Maxamed Cilmi ayaa kulamo doceedyo la yeeshay dalalka Itoobiya iyo Kenya, kuwaasi oo laysku soo qaaday sidii loo xoojin lahaa iskaashiga gobolka , iyadoo sidoo kale la ballan qaaday in la dedejiyo ka mid noqoshada Soomaaliya ee shabakadda hay’adaha Xuquuqda Aadanaha ee Afrika.

Xiddigaha Xulka Qaranka Soomaaliya ee kubadda cagta, ayaa galabta ciyaaray kulan muhiim ah oo qeyb ka ah isreeb-reebka hordhaca ah ee tartanka Qaramada Afrika 2027, iyaga oo la ciyaaray dhigooda Mauritius.

Kulan ciyaareedkaan oo ka dhacay magaalada Maputo ee caasimadda dalka Mozambique, halkaas oo Soomaaliya ay “home” ahaan ugu ciyaareysay, ayay xiddigaha xulka Ocean Stars soo bandhigeen ciyaar heer sare ah oo ay ka muuqatay xirfad, isku xirnaan, kalsooni iyo dadaal dheeri ah. Waxay abuureen fursado badan oo ay goolal ku dhalin kareen, hase yeeshee taasi uma suurogelin, waxaana ciyaarta ay kusoo idlaatay 0-0.

Natiijadan ayaa ah mid muhiim u ah rajada xulkeenna ee u soo bixitaanka wareegyada xiga ee tartanka.

Si kastaba, Xulka Soomaaliya ayaa hadda u diyaar garoobaya kulanka lugta labaad ee isreeb-reebka AFCON 2027, oo ay 31-ka bishan magaalada Port Louis kula ciyaari doonaan dhigooda Mauritius.