Wasiirka Gaashaandhigga XFS, Mudane Axmed Macallin Fiqi, oo ay wehliyaan Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, S/Guuto Ibraahim Maxamed Maxamuud, Taliyaha Ciidanka Dhulka, S/Guuto Sahal Cabdullaahi Cumar, iyo Safiirka Dowladda Turkiga ee Soomaaliya, ayaa ka qayb-galay munaasabad lagu xusayay Maalinta Caalamiga ah ee Haweenka, isla markaana lagu dhiirrigelinayay gabdhaha ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Munaasabadda ayaa diiradda lagu saaray doorka muhiimka ah ee haweenku ku leeyihiin difaaca dalka, ilaalinta amniga, iyo ka-qaybgalka hawlgallada Ciidanka Qaranka.

Wasiirka Gaashaandhigga ayaa xusay in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ka go’an tahay xoojinta ka-qaybgalka haweenka ee hay’adaha amniga, isla markaana ay muhiim tahay in la dhiirrigeliyo kartidooda iyo hoggaamintooda si ay kaalin muuqata uga qaataan horumarinta Ciidanka Qaranka. Sidoo kale, munaasabadda ayaa lagu muujiyay taageerada saaxiibbada caalamka ee ku aaddan horumarinta iyo tayeynta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Mas’uuliyiintii halkaas ka hadlay ayaa bogaadiyay geesinimada iyo dadaalka gabdhaha Ciidanka Xoogga Dalka, kuwaas oo door muuqda ka qaata difaaca qaranka iyo sugidda nabadgelyada.

Wasiirka Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Daa’uud Aweys Jaamac ayaa xafiiskiisa ku qaabilay Wakiilka Hay’adda Horumarinta Qaramada Midoobay (UNDP) ee Soomaaliya, Mudane Lionel Laurens.

Kulankan ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga u dhexeeya Wasaaradda Warfaafinta iyo UNDP, gaar ahaan mashaariicda horumarineed ee Soomaaliya laga fulinayo kuwaas oo la xiriira horumarinta warbaahinta, wacyigelinta bulshada, nabad dhiska, la dagaalanka argagixisada, kobcinta dhaqanka, dalxiiska, iyo sidoo kale xoojinta tababarrada iyo tayeynta xirfadaha saxafiyiinta Soomaaliyeed.

Labada dhinac ayaa sidoo kale isla gartay muhiimadda ay leedahay in la sii ballaariyo barnaamijyada taageeraya warbaahinta, wacyigelinta bulshada ee dowlad wanaagga iyo xoojinta doorka warbaahinta ee horumarinta bulshada iyo nabadda Soomaaliya.

Wasiir Daa’uud Aweys Jaamac ayaa uga mahadceliyay UNDP taageerada mashaariicda horumarineyd ee Soomaaliya, gaar ahaan dadaallada kor loogu qaado awoodda warbaahinta iyo dhismaha hay’adaha dowliga ah.

Kulanka waxaa Wasiirka iyo Wakiilka UNDP ku wehliyay Maxamed Hadi, Agaasime Ku-xigeenka Maamulka Qeybta Siyaasadda loo dhan yahay ee UNDP iyo Helene Apollis, Madaxa Mashruuca Bilan ee xoojinta warbaahinta, halka dhinaca Wasaaradda Warfaafinta ay kulanka uga qeybgaleen Agaasimaha Waaxda Istiraatiijiyadda Warbaahinta, Agaasimaha Dhaqanka, iyo Agaasimaha Xiriirka Dowlad-goboleedyada.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa sii xoojisay kaalinteeda hoggaamineed ee gobolka, kadib markii ay heshay kursi muhiim ah oo ka tirsan laamaha garsoorka ee East African Community (EAC).

Intii uu socday Shir-madaxeedkii 25-aad ee hoggaamiyeyaasha EAC ee lagu qabtay magaalada Arusha, waxaa si rasmi ah loogu dhaariyey Garyaqaan Cabdiwaaxid Warsame Cabdullaahi inuu noqdo garsoore ka tirsan Qaybta Koowaad ee East African Court of Justice, oo ah maxkamadda ugu sarreysa ee qaadda dacwadaha la xiriira heshiisyada iyo shuruucda ururka EAC.

Magacaabistan ayaa loo arkaa guul diblomaasiyadeed oo muhiim ah oo Soomaaliya u horseedaysa inay door muuqda ka qaadato go’aamada sharci iyo siyaasadeed ee gobolka.

Garsoore Cabdiwaaxid Warsame Cabdullaahi ayaa ah khabiir sharci oo leh waayo-aragnimo ballaaran oo ku saabsan shuruucda gudaha iyo kuwa caalamiga ah. Wuxuu hore uga soo shaqeeyay Maxkamadda Gobolka Banaadir isagoo ahaa xeer-ilaaliye dowladeed, taasoo siisay faham qoto dheer oo ku saabsan nidaamka garsoorka Soomaaliya.

Sidoo kale, wuxuu shahaadada Master of Laws (LL.M) ee sharciga isbarbardhigga iyo dastuuriga ah ka qaatay Ohio State University ee dalka United States. Kahor magacaabistiisa, wuxuu la taliye sharci iyo dib-u-eegis dacwadeed ka ahaa xafiiska dacwad-oogaha ee magaalada Columbus, halkaas oo uu ka helay khibrad dheeraad ah oo ku saabsan nidaamyada dacwadaha ee heer caalami.

In garsoore Soomaaliyeed uu ka mid noqdo Maxkamadda Caddaaladda ee Bariga Afrika waxay leedahay muhiimad sharci iyo dhaqaale oo weyn.

Maxkamaddan ayaa go’aan ka gaarta khilaafaadka ka dhasha jebinta heshiisyada EAC, oo ay ku jiraan caqabadaha ganacsiga ee ka gudba xuduudaha, sida xannibaadaha sharci darrada ah ee xamuulka iyo caqabadaha aan canshuurta ahayn. Joogitaanka garsoore Soomaaliyeed ayaa la filayaa inuu gacan ka geysto fahamka iyo difaaca danaha ganacsatada Soomaaliyeed ee ka shaqeeya dalalka Bariga Afrika.

Dhanka kale, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya Hassan Sheikh Mohamud, oo ka qayb galay shir-madaxeedka, ayaa khudbaddiisa ku soo bandhigay horumarka ay Soomaaliya ka samaysay dib-u-habaynta dhaqaalaha, dhismaha amniga, dowlad-wanaagga iyo dhameystirka dastuurka dalka. Madaxweynaha ayaa sidoo kale caddeeyay in Soomaaliya ay ka go’an tahay xoojinta iskaashiga iyo isdhexgalka dalalka ku mideysan EAC.

Magacaabista garsoorahan ayaa ku soo aadaysa xilli ururka EAC uu Soomaaliya faray inay waafajiso shuruucdeeda qaranka heshiisyada ururka, isla markaana ay soo gabagabeyso wada-tashiyada gudaha ee la xiriira Federaalka Siyaasadeed ee Bariga Afrika ugu dambayn bisha Juun 2026. Guushan ayaa muujineysa in khubarada sharciga ee Soomaaliyeed ay door muhiim ah ka qaadanayaan hay’adaha gobolka, xilli Soomaaliya ay sii xoojinayso doorkeeda ku aaddan nidaamka sharci iyo siyaasadeed ee Bariga Afrika.

Wasiirka Amniga Gudaha ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Jeneraal Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag), ayaa kulan la yeeshay Danjire El Hadji Ibraahima Diene, Ergeyga Gaarka ah ee Midowga Afrika u qaabilsan Soomaaliya.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga dhinaca amniga, taageerada howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya, iyo dadaallada wadajirka ah ee lagu xasilinayo dalka. Labada dhinac ayaa sidoo kale ka wada hadlay horumarinta wada shaqeynta u dhaxeysa Wasaaradda Amniga Gudaha iyo howlgalka Midowga Afrika, si loo dardar geliyo qorshayaasha lagu xoojinayo nabadda iyo amniga.

Wasiirka Amniga Gudaha ayaa uga mahadceliyay Midowga Afrika doorka muhiimka ah ee ay ka qaataan taageerada dowladda Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo xasilinta dalka.

Dhankiisa, Danjire El Hadji Ibraahima Diene ayaa muujiyay sida ay uga go’an tahay Midowga Afrika sii wadidda taageerada ay siiyaan Soomaaliya, si loo xaqiijiyo nabad waarta iyo xasillooni.

Kulanka waxaa sidoo kale ka qeyb galay La-taliyaha Amniga Qaranka ee Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Amb. Aweis Xaaji, iyo Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Amniga Gudaha, Yuusuf Cali.

Gargaar biyo-dhaamin ah ayaa loo sameeyay bulshada ku dhaqan deegaannada hoostaga degmada Halgan ee gobolka Hiiraan, kuwaas oo si weyn ay u saameysay abaarta ka jirta dalka.

Boqolaal qoys oo ay abaartu saameysay, kuna nool deegaanno u dhow Halgan, ayaa ka faa’iideystay biyo-dhaamintan, taas oo uu bixiyay Xildhibaan C/naasir Xaaji Shirwac.

Bulshada iyo maamulka degmada Halgan ayaa uga mahadceliyay xildhibaanka Gargaarka biyaha dhaaminta ah ee la soo gaarsiiyay qoysaskan la daalaa dhacayay abaarta ka jirta deegaanno ka tirsan gobolka Hiiraan.

Qeybo badan oo ka mid ah gobollada dalka waxaa ka jira abaar daran oo saameysay dad iyo duunyo, waxaana weli socda dadaallo gurmad ah oo loogu gargaarayo shacabka ay abaartu saameysay.

Wasiirka Tamarta iyo Kheyraadka Biyaha XFS,Mudane Cabdullaahi Bidhaan Warsame ayaa maanta kormeeray goobta laga qodayo ceel biyood loogu talagalay xarunta Wasaaradda.

Intii uu kormeerka ku guda jiray, Wasiirka ayaa ka xog-wareystay injineerada hawlaha la xiriira farsamada iyo hamsami u socodka ceelka.

Ceelkan cusub waxa uu qayb ka noqon doonaa dadaallada Wasaaradda ee lagu xaqiijinayo helitaanka biyo joogto ah oo ay Wasaaraddu u madax-bannaan tahay, isla markaana lagu dhimayo kharashka ku baxa Biyaha.

Wasiirka waxa uu sidoo kale kormeeray nidaamka laga dhaliyo tamarta ee cadceedda ku shaqeeya, (solar power system) ee dhowaan lagu rakibay xarunta Wasaaradda, kaas oo bixinaya koronto nadiif ah, joogto ah isla markaana hoos u dhigeysa ku tiirsanaanta ilaha kale ee korontada.

Mashruucyadan waxa ay ka tarjumayaan dadaallada Wasaaradda ee ku wajahan isku-filnaansho, hufnaan iyo xalalka waara, iyagoo sidoo kale qayb ka ah u diyaar-garowga xarig-jarka rasmiga ah ee xarunta Wasaaradda oo la qorsheeyay in la qabto bisha Ramadaan kaddib.

Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Hormarinta Xuquuqul Insaanka XFS Khadija Mohamed Al-Makhzoumi ayaa si rasmi ah magaalada Mogadishu uga furtay Bandhigga Ganacsiga Haweenka Soomaaliyeed, kaas oo qeyb ka ah xuska 8-da Maarso iyo Todobaadka Haweenka Soomaaliyeed.

Wasiirka ayaa ka warbixisay ahmiyadda haweenka iyo kaalinta ay ka qaataan horumarka dalka,iyadoo sheegtay in bandhiggan uusan ku koobnayn ganacsiga oo kaliya, balse sidoo kale haweenka lagu siin doono baaritaanno iyo daaweyn caafimaad oo lacag la’aan ah, si loo garab istaago haweenka danyarta ah.

Guddoomiyaha Ururka Haweenka Ganacsatada Soomaaliyeed Xersiyo Abdulle Siyad iyo Duniyo Mohamed Ali oo matalayay ururrada haweenka ayaa uga mahadceliyay Wasaaradda hindisahaan lagu taageerayo haweenka ganacsatada iyo kuwa danyarta ah.

Bandhiggaasi waxaa kaloo ka hadlay Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Mohamed Bashir Omar iyo Xoghayaha Guud ee Maamulka Gobolka Banaadir Bilan Bile Mahmoud,

Soomaaliya sanad kasta waxay xustaa Todobaadka Haweenka Soomaaliyeed iyo Maalinta Caalamiga ah ee Haweenka (8-da Maarso), iyadoo sanadkan diiradda la saaray abuurista fursado dhaqaale iyo taageero caafimaad oo loo fidinayo haweenka.

Degmada Cabdi Casiis oo ka tirsan Gobolka Banaadir ayaa u gudubtay wareegga 3-aad ee tartan cilimyeedka bisha ramadaan, kaddib, markii 14 dhibcood ay kaga adkaatay Degmada Xudur oo iyaduna heshay 6 dhibcood.

Waa sanadkii lix iyo tobnaad ee warbaahinta qaranka ay qabaneyso tartan cilmiyeedka bisha Ramadaan,kaas oo sanadkaan ay si wadajir ah u taaba-gelinayaan maamulada Bangiga IBS iyo kan Gobolka Banaadir.

Tartankaan waxaa habeen kasta laga sii daayo Warbaahinta Qaranka Soomaaliyeed, iyadoo si toos ah looga daawadaa Telefishinka Qaranka iyo sidoo kale Radio Muqdisho oo laga baahiyo.

Sanad kasta barnaamijka tartan cilmiyeedka bisha ramadaan waxaa ka qeybgala 32 degmo oo kamid ah gobolada dalka Soomaaliya,waxaana degmadii ku guuleysata tartankaasi lagu abaalmariyaa koobab,lacago iyo abaalmarinno kale sida shahaadooyin muujinaya kaalinta aqoon ee ay gaareen dhallinyarada jiilasha cusub ee soo koroya.

Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Jamhuuriyadda federaalka Soomaaliya Mudane Xamsa Cabdi Barre, ayaa maanta xarigga ka jaray Xarunta Qaran ee Amniga Saaybarka (SOMCIRT) oo loo diyaariyey ka jawaabista xaaladaha degdegga ah ee ka dhanka ah amniga Isgaarsiinta.

Ra’iisul Wasaaraha, ayaa xusay in daahfurka xaruntan uu muhiimad weyn u leeyahay amniga Qaranka, maadama xiiligan ay adduunyadu u jihaysatay dhanka Tiknoolojiyadda, ayna jiraan falal amniga liddi ku ah oo ka dhaca dhanka Isgaarsiinta, taasi oo ay ka jawaabi doonto xaruntani lagana ilaalin doono macluumaadka hey’adaha dowladda iyo guud ahaan dalka.

Mudane Xamsa, ayaa guul ku tilmaamay hirgalinta xaruntan oo qaabilsan isku-duwidda iyo ka-jawaabidda amniga saaybarka, soo gudbinta dhacdooyinka amni ee ka dhanka ah Tiknoolojiyadda, iyada oo shacabka Soomaaliyeed laga wacyigalin doono khataraha kaga yimaadda dhanka Isgaarsiinta.

Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre, ayaa sheegay in Xukuumadda DanQaran ay la timid Qorshe lagu horumarinayo Tiknoolojiyadda dalka, kadib markii ay Wasaaradda Boostada iyo Isgaariista XFS, ay soo gudbisay in la hirgaliyo Hey’adda Isgaarsiinta Qaranka, taasi oo shaqo weyn ka qabatay xaqiijinta amniga dhanka Tiknoolojiyadda iyo horumarinta kaabeyaasha Dijitaalka Qaranka.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Mudane Xasan Sheekh Maxamuud ayaa si heer sare ah loogu soo dhoweeyay magaalada Arusha ee dalka Tanzania, halkaasi oo uu kaga qayb galayo Meertada 25-aad ee Shir madaxeedka sanadlaha ah ee Madaxda Ururka Iskaashiga Dhaqaalaha, Bariga Afrika,(EAC).

Madaxweynaha ayaa kulanka ka jeedindoona khudbad ku saabsan xoojinta iskaashiga gobolka ee dhinacyada dhaqaalaha, amniga iyo isku xirka bulshooyinka dalalka xubnaha ka ah Ururka, isaga oo kulan doceedyo la yeelan doona madaxda dalalka gobolka ee Shirka ka qayb galaya.

Shir madaxeedka 25-aad ee Madaxda Ururka Iskaashiga Dhaqaalaha Bariga Afrika ayaa sanadkan lagu falanqeynayaa ajandayaal muhiim ah oo ay ka mid yihiin xoojinta iskaashiga dalalka gobolka ee dhinacyada dhaqaalaha, amniga, ganacsiga iyo siyaasadda.