Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa howlgal guuleystay ku xoreeyay deegaanka Xawaadley ee gobolka Shabeellaha Dhexe, kaas oo horey ugu dhuumaaleysanayeen maleeshiyaadka Khawaarijta.

Guushan ayaa qeyb ka ah Hawlgalka Badar ee bisha barakaysan ee Ramadaan, kaas oo lagu bartilmaameedsanayo goobaha ay Khawaarijtu ka dhigtaan gabaadka. Intii lagu jiray howlgalka ayaa la burburiyay fariisimo iyo bakhaarro ay kooxdu isticmaali jirtay.

Ciidamada Qaranka ayaa hadda ku howlan xaqiijinta amniga deegaanka, waxaana socda hawlgallo lagu baacsanayo haraadiga maleeshiyaadka iyo sifeyn lagu sameynayo goobaha la xoreeyay.

Wasaaradda Gaashaandhigga iyo Taliska CXDS ayaa mar kale adkeeyay in hawlgallada ka dhanka ah Khawaarijta la sii xoojin doono, si loo xaqiijiyo amniga shacabka loona ciribtiro meel kasta oo ay isku dayaan inay gabaad ka dhigtaan.

Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka Soomaaliya ayaa khudbad ka jeedisay shirka Haweenka Adduunka ee ka socda magaalada New York.

Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka XFS, Amb. Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi, iyo wafdi ballaaran oo ay hoggaaminayso ayaa sanadkan Soomaaliya uga qeybgalaya shirka sannadlaha ah ee Haweenka Adduunka, kaas oo ka socda magaalada New York ee dalka Mareykanka.

Wasiir Amb. Khadiija Maxamed Al-Makhzoumi ayaa khudbad ay ka jeedisay shirka maanta kaga hadashay guulaha iyo horumarka ay Dowladda Federaalka Soomaaliya ka gaartay dhinacyada horumarinta xuquuqul insaanka. Waxay si gaar ah u xustay dhismaha Guddiga Madaxa-bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka, iyadoo tilmaantay in Soomaaliya ay dib ula soo laabatay madax-bannaanideeda ku aaddan ilaalinta xuquuqda aadanaha iyo horumarinta haweenka.

Inta ay Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka Soomaaliya iyo wafdigeedu ku sugan yihiin magaalada New York, waxay kulammo kala duwan la qaadan doonaan qaar ka mid ah madaxda iyo wufuudda ka qeybgalaysa shirka. Sidoo kale, Wasiiraddu waxay khudbado ka jeedin doontaa shirar kale oo berrito ka dhici doona isla magaalada New York ee dalka Mareykanka.

Guddoomiyaha Hay’adda Maareynta Masiibooyinka Qaranka, Mudane Maxamuud Macalin Cabdulle, oo uu wehliyay Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Maaliyadda XFS ayaa sheegay in Soomaaliya ay ka gudubtay marxaladdii doodaha iyo qorsheynta, isla markaana loo gudbay dhisidda nidaamyo rasmi ah oo wax ku ool u ah ka jawaabista masiibooyinka.

Wuxuu xusay in Soomaaliya ay si joogto ah ula tacaasho abaaro, colaado iyo saameynta isbeddelka cimilada, sidaas darteedna aan la dhayalsan karin khasaaraha ka dhasha dib-u-dhaca gurmadka masiibooyinka.

Guddoomiye Maxamuud Macalin ayaa caddeeyay in Siyaasadda Cusub ee Maareynta Masiibooyinka Qaranka ay u aqoonsatay Nidaamka Badbaadada Bulshada ee ka jawaabista Masiibooyinka (SRSP) inuu yahay qayb muhiim ah oo ka mid ah gurmadka qaranka, isagoo uga mahadceliyay Hay’adaha FCDO ee UK iyo WFP taageerada ay ka geysteen dhisidda nidaamkan.

Ugu dambeyn, wuxuu ugu baaqay saaxiibada caalamka in wixii taageero ah hada kadib lagu shubo Sanduuqa Qaranka ee Maareynta Khatarta Masiibooyinka (National DRM Fund) si loo xoojiyo awooda qaranka, korna loogu qaado ka jawaabista xaaladaha bini’aadannimo ee dalka.

Safiirka Safaaradda Soomaaliya ee dalka Yemen C/Xakiim Maxamed Axmed ayaa gaaray Gobolka Xadarmuud ee Dalka Yemen,halkaasi oo loogu sameeyay soo dhoweyn diiran.

Safiirka ayaa ka qeybgalay xaflad afurin ah oo ay soo abaabuleen jaaliyadda Soomaalida,halkaasi oo la isku weydaarsaday warbixinno ka hadlaya xaaladda dalka iyo arrimaha dadka Soomaalida ah ee ku nool Dalka Yemen.

Hadal gaaban oo uu xafladdii afurinta ka jeediyay danjire C/Xakiim Maxamed Axmed waxa uu sheegay in ay matalaan shacabka,isla markaana ay diyaar u yihiin in meel kasta ay ku qaabilaan muwaadiniinta Soomaalida ,si loogu fududeeyo adeegyada kala duwan ee ay u baahan yihiin.

Safiirka ayaa ka dhawaajiyay in Gobolka Xadarmuud ay ka bilaabi doonaan bixinta baasaboorada iyo dukumiintiyada kale ee lagama maaarmaanka u ah jaaliyadda Soomaalida ee Dalka Yemen.

Xafladdaasi afurinta ah waxaa soo qabanqaabiyay Marwo Suleeq Cumar Cali oo ka shaqeysa isku xirka arrimaha jaaliyadda,gaar ahaan dhaqdhaqaaqyada bulshada iyo horumarkooda.

Degmada Buulo burde oo ka tirsan Gobolka Hiiraan ayaa u gudubtay wareegga 3-aad ee tartan cilimyeedka bisha ramadaan, kaddib, markii 12 dhibcood ay kaga adkaatay Degmada Yaaqshid oo iyaduna heshay 8 dhibcood.

Waa sanadkii lix iyo tobnaad ee warbaahinta qaranka ay qabaneyso tartan cilmiyeedka bisha Ramadaan,kaas oo sanadkaan ay si wadajir ah u taaba-gelinayaan maamulada Bangiga IBS iyo kan Gobolka Banaadir.

Tartankaan waxaa habeen kasta laga sii daayo Warbaahinta Qaranka Soomaaliyeed, iyadoo si toos ah looga daawadaa Telefishinka Qaranka iyo sidoo kale Radio Muqdisho oo laga baahiyo.

Sanad kasta barnaamijka tartan cilmiyeedka bisha ramadaan waxaa ka qeybgala 32 degmo oo kamid ah gobolada dalka Soomaaliya,waxaana degmadii ku guuleysata tartankaasi lagu abaalmariyaa koobab,lacago iyo abaalmarinno kale sida shahaadooyin muujinaya kaalinta aqoon ee ay gaareen dhallinyarada jiilasha cusub ee soo koroya.

Wasiirka Wasaaradda Xanaanada Xoolaha, Dhirta iyo Daaqa, Mudane Xasan Xuseen Maxamed, iyo Wasiir ku Xigeenka Wasaaradda, ayaa kulan miro-dhal ah la yeeshay wafdi ka socday Hay’adda Cuntada Adduunka (WFP), kaasoo ujeedadiisu ahayd dardargelinta dadaallada xal loogu raadinayo xaaladaha abaaraha dalka, gaar ahaan dadka xoola-dhaqatada, iyo xoojinta arrimaha farsamo ee la xiriira horumarinta wax-soosaarka kheyraadka xoolaha.

Madaxa WFP, oo ah masuul sare oo hadda loo magacaabay hogaaminta barnaamijyada WFP ee Soomaaliya, ayaa ka mahadceliyay wadashaqeynta joogtada ah ee u dhexeysa WFP iyo Wasaaradda.

Labada dhinac ayaa si qoto-dheer uga wada hadlay xaaladda cunno-yari ee dalka ka jirta iyo sidii loo laba-laabi lahaa faragelinta hadda la awoodo, iyadoo si gaar ah diiradda loo saaray marxaladaha adag ee ku saabsan gar-gaaridda iyo horumarinta.

Ugu dambeyn, WFP iyo Wasaaradda ayaa hoosta ka xariiqay in si dhow loo iska kaashado xoojinta arrimaha farsamo, si loo abuuro fursado dheeri ah oo maalgelin loogu sameeyo horumarinta wax-soosaarka xoolaha.

Kulan lagu soo dhoweynayay dhammaystirka Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa lagu qabtay Xarunta Tiyaatarka Qaranka ee magaalada Muqdisho, waxaana ka soo qayb galay mas’uuliyiin ka tirsan dowladda iyo haween ka kala socday degmooyinka caasimadda.

Intii uu kulanku socday ayaa si weyn loo bogaadiyay guusha laga gaaray dhammaystirka dastuurka oo muddo dheer qabyo ahaa. Haweenkii ka soo qayb galay kulanka ayaa dowladda uga mahadceliyay dadaalka ay gelisay sidii loo dhammaystiri lahaa Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.

Qaar ka mid ah mas’uuliyiinta iyo haweenkii ka hadlay kulanka ayaa Warbaahinta Qaranka u sheegay in ay ku faraxsan yihiin dhammaystirka dastuurka, iyagoo ku ammaanay Dowladda Federaalka sida ay uga dhabeysay go’aankeedii ahaa in la dhammaystiro oo la ansixiyo dastuurka dalka.

Xildhibaan Saynab Caamir oo ka tirsan Baarlamaanka Soomaaliya ayaa tiri:-

“Baarlamaanka aan ka tirsanahay, annagoo ku qanacsan ayaan ansixinay Dastuurka dalka.”

Sidoo kale Xildhibaan Canab, oo ka tirsan Baarlamaanka Galmudug, ayaa tiri: “Dastuurkii aan mar kasta qabyada ku maqli jirnay waa la dhammaystiray, dowladduna waa ku mahadsan tahay.”

Tan iyo markii xildhibaannada labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ay cod aqlabiyad leh ku ansixiyeen dhammaystirka dastuurka dalka, waxaa isa soo taraya hambalyada iyo bogaadinta ay shacabka Soomaaliyeed u jeedinayaan dowladda, taas oo dadaal badan gelisay sidii dalka uu u yeelan lahaa dastuur rasmi ah oo dhammaystiran.

Degmada Kismaayo oo ka tirsan Gobolka J/Hoose ayaa u gudubtay wareegga 3-aad ee tartan cilimyeedka bisha ramadaan, kaddib, markii 12 dhibcood ay kaga adkaatay Degmada Dhuusamareeb oo iyaduna heshay 6 dhibcood.

Waa sanadkii lix iyo tobnaad ee warbaahinta qaranka ay qabaneyso tartan cilmiyeedka bisha Ramadaan,kaas oo sanadkaan ay si wadajir ah u taaba-gelinayaan maamulada Bangiga IBS iyo kan Gobolka Banaadir.

Tartankaan waxaa habeen kasta laga sii daayo Warbaahinta Qaranka Soomaaliyeed, iyadoo si toos ah looga daawadaa Telefishinka Qaranka iyo sidoo kale Radio Muqdisho oo laga baahiyo.

Sanad kasta barnaamijka tartan cilmiyeedka bisha ramadaan waxaa ka qeybgala 32 degmo oo kamid ah gobolada dalka Soomaaliya,waxaana degmadii ku guuleysata tartankaasi lagu abaalmariyaa koobab,lacago iyo abaalmarinno kale sida shahaadooyin muujinaya kaalinta aqoon ee ay gaareen dhallinyarada jiilasha cusub ee soo koroya.

Hambalyo iyo bogaadin ayaan u dirayaa dhammaan haweenka Soomaaliyeed, meel kasta oo ay joogaan, taas oo ku aaddan munaasabadda Maalinta Haweenka Adduunka ee 8 Maarso.

Haweenka Soomaaliyeed waxay laf-dhabar u yihiin horumarka bulshada iyo dhismaha dowladnimada, waxa ay kaalin muhiim ah ka qaadanayaan halganka qaran ee lagula jiro Khawaarijta, iyagoo aasaas u ah howlgallada xoreynta iyo barnaamijyada dib u heshiisiinta.

Sidoo kale, Haweenka Soomaaliyeed waxa ay hormuud ka yihiin barnaamijka dimuqraadiyadda dalka, gaar ahaan hirgelinta doorashooyinka dadweynaha ee qof iyo cod.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa ka go’an in la xoojiyo ka-qaybgalka haweenka ee hoggaaminta, siyaasadda iyo go’aan-qaadashada.

Ugu dambayn, waxaan ku bogaadinayaa haweenka Soomaaliyeed dadaalkooda, dulqaadkooda iyo kaalintooda lama ilaawaanka ah ee ay ku leeyihiin horumarka dalka.

Waxaan idiin rajaynayaa horumar iyo guulo joogto ah.