Mashruucan waxaa iska kaashanaya Xarunta Boqor Salmaan ee Gargaarka iyo Howlaha Bani’aadantinimada iyo Mu’assasadda Mahasin ee Horumarinta iyo Waxbarashada. Xarunta Boqor Salmaan ayaa taageeraysa mashruuca, halka Mu’assasadda Mahasin ay fulinayso.

Mashruuca ayaa lagu dayactirayaa laguna hawlgelinayaa xarumaha daryeelka agoonta, iyadoo sidoo kale diiradda la saarayo awood-siinta dhaqaale ee qoysaskooda. Waxa uu qayb ka yahay barnaamijyada bani’aadantinimo iyo horumarineed ee Xarunta Boqor Salmaan ay ka fuliso Soomaaliya.

Ujeeddada mashruuca ayaa ah in la hagaajiyo xaaladaha nololeed iyo waxbarasho ee carruurta agoonta ah. Waxaa si toos ah uga faa’iideysan doona 905 carruur ah oo agoon ah, kuwaas oo ku kala sugan xarumaha mashruucu ka fulayo, oo ay ka mid yihiin:

Xarunta Cumar bin Khaddaab ee Baydhabo, Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Xarunta Ummu Badr ee Afgooye, Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Xarunta Ummul Mu’miniinta Caa’isha ee gabdhaha agoonta ah, Muqdisho.

Xarunta Jaamic Al-Ummah ee Cadaado, Galmudug.

Mashruucu wuxuu sidoo kale diiradda saarayaa awood-siinta dhaqaale ee 200 hooyo oo mas’uul ka ah qoysaska agoonta. Hooyooyinkan ayaa la siinayaa tababarro ku saabsan aasaaska tolidda dharka, mashiinnada tolidda iyo agabka lagama maarmaanka ah, si ay u helaan xirfado ay ku kasban karaan dakhli, ugu masruufi karaan qoysaskooda, una gaaraan isku-filnaansho dhaqaale.

Sidoo kale, laba xarumood ayaa lagu samaynayaa dayactir iyo dib-u-habayn ballaaran. Waxaa intaas dheer in si joogto ah loo xaqiijinayo helitaanka raashinka aasaasiga ah ee xarumaha, si carruurta agoonta ah loogu diyaariyo cuntooyin maalinle ah.

Munaasabadda daahfurka mashruuca ayaa sidoo kale lagu qaybinayaa dharka iskuulka, iyadoo ilmo kasta oo agoon ah la siinayo laba qaybood oo dhar iskuul ah, iyo sidoo kale dharka Ciidda. Waxaa kale oo la qaybinayaa boorsooyin waxbarasho oo ay ku jiraan qalabka qoraalka iyo agabka dugsiga, iyo gogosha hurdada ee carruurta agoonta ah.

Tallaabooyinkan ayaa looga gol leeyahay in carruurta agoonta ah loo abuuro jawi waxbarasho oo ammaan ah, dhiirrigelin leh, isla markaana ku habboon waxbarashadooda iyo korriimadooda.

Mu’assasadda Mahasin ee Horumarinta iyo Waxbarashada ayaa uga mahadcelisay Xarunta Boqor Salmaan iskaashiga bani’aadantinimo ee muddada dheer ka dhexeeya labada dhinac, iyadoo sheegtay in mashruucan loo fulinayo si waafaqsan heerarka isla-xisaabtanka, hufnaanta iyo shuruucda Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Intii uu kulanku socday, xubnaha Guddiga ayaa ka dooday Akhrinta Labaad ee Hindise-sharciga lagu aas-aasayo Hay’adda Dakhliga Soomaaliyeed oo ah hay’ad madax-bannaan oo dastuuri ah.

Guddiga ayaa isku raacay in la sii wado ka doodista hindise-sharcigan, iyadoo la dhammaystirayo qodobbadiisa, si loo diyaariyo warbixinta Akhrinta Labaad ee sharciga.

Maxkamaddu, kaddib markii ay dhageysatay dhinacyada dacwadda isla markaana ay qiimeysay doodaha iyo caddeymaha la hor keenay, waxay go’aamisay in doorashadii dhacday 30-kii Luulyo 2026 aysan waafaqsanayn Dastuurka iyo Sharciga Doorashooyinka dalka, sidaas darteedna natiijadeedu aysan lahayn jiritaan sharci ah.

Maxkamadda Sare ayaa sidoo kale amartay Guddiga Madaxbannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha inuu waqtiga ugu dhow ee macquulka ah qabto doorashooyinka Golaha Wakiillada iyo Goleyaasha Deegaanka Galmudug, iyadoo la dhowrayo Dastuurka, Sharciga Doorashooyinka iyo xeerarka khuseeya.

Dhanka kale, iyadoo la tixgelinayo danta guud iyo joogtaynta adeegyada dowladnimo, Maxkamaddu waxay amartay in hay’adaha hadda jira ay sii hayaan xilalkooda inta laga helayo hay’ado cusub oo ku yimaada doorasho waafaqsan sharciga.

Hawl-wadeennada Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ee qaabilsan arrimaha shaqo abuurka ayaa kulanka ku soo bandhigay waajibaadka iyo muhiimadda guddiga, hannaanka qaran ee isku-dubbaridka horumarinta xirfadaha iyo shaqo-abuurka, iyo qorshaha hawlaha mudnaanta leh. Sidoo kale, Wasaaradda Shaqada iyo Arrimaha Bulshada ayaa soo bandhigtay Siyaasadda Barashada Farsamada iyo Tababarka Xirfadaha, oo muhiim u ah dhismaha xirfado la jaanqaadaya baahida suuqa shaqada iyo fursadaha dhaqaale ee dalka.

Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre ayaa adkeeyay baahida loo qabo in horumarinta xirfadaha iyo shaqo-abuurka loo wajaho hannaan qaran oo mideysan, isaga oo tilmaamay muhiimadda ay leedahay in Dowladda Federaalka, Dowlad-goboleedyada, ganacsiga gaarka loo leeyahay iyo bahwadaagta horumarintu ay ku shaqeeyaan hal jiho oo isku xiraysa xirfadaha, baahida suuqa shaqada, maalgashiga iyo shaqo-abuurka.

Ujeeddadu waa in dadaallada iyo maalgashiyada kala duwan ee dalka ka socda loo beddelo natiijooyin la cabbiri karo oo horseeda xirfado tayo leh, shaqooyin waara iyo koboc dhaqaale oo loo dhan yahay.

Dowladda Soomaaliya ayaa hirgelinta tababarkan ka heshay taageero Dowladda Mareykanka, iyadoo ay tababarka bixinayeen khubaro caalami ah oo ku takhasusay baarista dambiyada iyo cilmiga dambi-baarista.

Munaasabadda xiritaanka tababarka waxaa ka hadlay Sii-hayaha Safiirka Mareykanka ee Soomaaliya, Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, Taliyaha Hay’adda Nabad Sugidda iyo Sirdoonka Qaranka, iyo Guddoomiyaha Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida.

Mas’uuliyiinta ayaa ka hadlay muhiimadda ay leedahay in hay’adaha amniga iyo garsoorku helaan ciidamo leh aqoon iyo xirfad sare oo dhinaca dambi-baarista ah, si caddeymaha laga helo goobaha dambiyada loogu maareeyo hab xirfad iyo sharci waafaqsan, looguna adeegsan karo baaritaannada iyo hannaanka garsoorka.

Ciidamada tababarka dhameystay ayaa loo diyaariyay inay si xirfad iyo cilmi ku dhisan u baaraan goob kasta oo dambi ka dhaco, u ururiyaan una ilaaliyaan caddeymaha, isla markaana gacan ka geystaan xaqiijinta baaritaanno lagu kalsoonaan karo.

Shirka ayaa si gaar ah looga hadlay xaaladda amni ee deegaannada Koonfur Galbeed, gaar ahaan magaalada Baydhabo, qorshayaasha lagu xoojinayo sugidda amniga iyo sidii ciidamada ammaanka loogu diyaarin lahaa ka hortagga weerarrada iyo falalka argagixiso ee lagu beegsanayo shacabka iyo goobaha muhiimka ah.

Hoggaamiye Sheekh Aadan Madoobe ayaa faray hay’adaha amniga inay sii laba-jibbaaraan dadaallada lagu ilaalinayo nafta, hantida iyo nabadgelyada shacabka. Waxa uu sidoo kale bulshada ku boorriyey inay si dhow ula shaqeeyaan ciidamada ammaanka, isla markaana ay soo gudbiyaan xog kasta oo gacan ka geysan karta ka hortagga falalka amni-darrada.

Shirka waxaa ka qeybgalay Wasiirka Amniga, Agaasimaha Madaxtooyada, saraakiisha hay’adaha amniga, Guddoomiyaha Gobolka Baay iyo Guddoomiyaha Degmada Baydhabo ahna Duqa Magaalada.

Hoggaamiyaha iyo wafdigiisa ayaa si diirran loogu soo dhaweeyay Garoonka Diyaaradaha Baydhabo, waxaana soo dhoweynta ka qeyb galay mas’uuliyiin, saraakiisha amniga iyo qeybaha kala duwan ee bulshada.

Guddoomiyaha Golaha Wakiillada Koonfur Galbeed, Mahad Maxamed Sheekh, ayaa Hoggaamiyaha warbixin ka siiyay xaaladda guud ee deegaannada Koonfur Galbeed, isagoo sheegay in xaaladda amni ay wanaagsan tahay, isla markaana Khawaarijta dhawaan lagu gaarsiiyay jab xooggan.

Sheekh Aadan Madoobe ayaa uga mahadceliyay shacabka soo dhoweynta, wuxuuna ku bogaadiyay ciidamada iyo hay’adaha amniga dadaallada ay ugu jiraan sugidda amniga. Waxa uu sidoo kale ugu baaqay dhalinyarada ku jira safafka Khawaarijta inay ka soo laabtaan fikirka qaldan, isla markaana dowladda isku soo dhiibaan.

Hoggaamiyaha ayaa shacabka Baydhabo ugu baaqay inay ka feejignaadaan wararka iyo dacaayadaha lagu faafinayo baraha bulshada ee lagu cabsi gelinayo shacabka.

Mashaariicdan waxaa ugu horreeya Barnaamijka Wariyaasha Nabadda oo lagu xoojinayo doorka warbaahinta iyo wariyeyaasha ee ka hortagga xagjirnimada iyo argagixisada iyo kor u qaadista nabadda iyo wacyigelinta bulshada.

Munaasabadda waxaa ka qeybgalaya wasiirro ka tirsan XFS oo ay ka mid yihiin Wasiirka Gaashaandhigga Axmed Macallin Fiqi, Wasiirka Caddaaladda Xasan Macallin Maxamuud iyo Wasiirka Amniga Gudaha Cabdullaahi Sheekh Ismaaciil (Fartaag), qaar ka mid ah taliyeyaasha ciidamada, safiirro iyo wakiillo ka socda Isbahaysiga IMCTC iyo Saaxiibada Caalamka.

Guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Soomaaliya Cabdulqaadir Maxamed Nuur (Jaamac) ayaa dhankiisa Guddoomiyaha Golaha Shuurada ee Boqortooyada Baxrayn uga mahadceliyay dhambaalka hambalyada ah ee uu soo diray.

Munaasabadda ayaa lagu soo bandhigay muhiimadda booqashadii taariikhiga ahayd ee Madaxweynaha Türkiye, Recep Tayyip Erdoğan, uu Muqdisho ku yimid 19-kii Agoosto 2011, taasi oo bog cusub u furtay xiriirka iyo iskaashiga labada dal.

Madaxweynaha ayaa tilmaamay in 15-kii sano ee lasoo dhaafay iskaashiga Soomaaliya iyo Türkiye uu gaaray heer sare, isaga oo ka koobmaya dhinacyada amniga, horumarinta, waxbarashada, caafimaadka, kaabeyaasha dhaqaalaha iyo taageerada bani’aadannimo.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa uga mahadceliyay dowladda iyo shacabka Türkiye garab istaagga ay Soomaaliya u muujiyeen, isaga oo xusay in xiriirka labada dal uu ku dhisan yahay walaaltinimo, is-ixtiraam iyo dano wadaag.