Kulankan ayaa ahaa wadatashi siyaasadeed iyadoo labada dhinac ay ka wada hadleen xaaladda guud ee siyaasadeed, geeddi-socodka doorashooyinka iyo muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo wadajirka iyo xasilloonida deegaannada Koonfur Galbeed.

Mudane Jibriil Cabdirashiid Xaaji ayaa soo dhoweeyay musharaxa, isagoo adkeeyay muhiimadda ay leedahay in doorashooyinka ay ku dhacaan jawi hufan, cadaalad ah, isla markaana waafaqsan shuruucda dalka.

Musharax Madaxweyne Mudane Cabdicasiis Maxamed Sheekh Cusmaan (Jawaari) ayaa uga mahadceliyay soo dhoweynta diirran, wuxuuna carrabka ku adkeeyay sida ay uga go’an tahay ka qayb qaadashada horumarinta dowladnimada, nabadda, iyo dib-u-dhiska Dowladda Koonfur Galbeed Soomaaliya

Kulankan ayaa qeyb ka ah dadaallada socda ee hogaamiye Jibriil ku xoojinayo wadatashiyada siyaasadeed iyo diyaar garowga doorashooyinka Dalka.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga u dhexeeya dowladda Soomaaliya iyo UN Women, gaar ahaan horumarinta doorka haweenka ee hoggaaminta, ka qeybgalka siyaasadda, iyo kobcinta barnaamijyada taageera xuquuqda haweenka iyo gabdhaha Soomaaliyeed.

Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa uga mahadceliyey UN Women dadaallada ay ku taageerayaan haweenka Soomaaliyeed, isaga oo xusay muhiimadda ay leedahay in la sii laba jibbaaro taageerada la xiriirta horumarinta haweenka, si ay door muuqda uga qaataan dhismaha dowladnimo iyo nabadda dalka.

Dhankeeda, Marwo Anna Mutavati, ayaa bogaadisey horumarka ay dowladdu ka sameyneyso arrimaha haweenka, waxayna ballan-qaadeen in ay sii xoojinayaan wada shaqeynta iyo taageerada ay siiyaan Soomaaliya.

Kulanka waxaa qeyb ka ahaa Isku-duwaha Arrimaha Haweenka ee Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha, Marwo Aminakeyf Ahmed.

Intii uu wasiirku ku guda jiray booqashada, waxa uu la kulmay shaqaalaha safaaradda, isaga oo dib u eegis ku sameeyay howlaha diblomaasiyadeed iyo adeegyada qunsuliyadeed. Waxa uu ku ammaanay dadaalkooda, isla markaana ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay kor u qaadista hufnaanta, xirfadda iyo bixinta adeegyo waqtigooda ku habboon oo loo fidiyo muwaadiniinta Soomaaliyeed.

Wasiir Cabdisalaam ayaa sidoo kale faray in la sameeyo horumarin gaar ah oo ku saabsan xaaladaha shaqada iyo heerarka adeegyada, taas oo qayb ka ah ajandaha ballaaran ee Wasaaradda ee lagu casriyeynayo safaaradaha Soomaaliya. Ujeeddadu waa in ay si hufan u matalaan danaha qaranka, isla markaana ay bixiyaan adeegyo la isku halayn karo oo diiradda saaraya muwaadiniinta Soomaaliyeed ee ku nool dibadda.

Kulanka labada masuul, oo ay wehliyeen madax ka socota hay’adaha ka shaqeeya arrimaha bani’aadannimada, ayaa diiradda lagu saaray xaaladaha bani’aadannimo ee dalka iyo sidii loo sameyn lahaa iskaashi buuxa oo wax looga qabto xaaladaha ka jira dalka.

Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay u qaabilsan Arrimaha Bani’aadannimada iyo Isku-duwaha Gargaarka Degdegga ah, Tom Fletcher, ayaa sheegay in booqashadiisa Soomaaliya ay salka ku hayso sidii loo qiimeyn lahaa saameynta musiibooyinka ka dhasha arrimaha bani’aadannimada sida abaaraha, barakaca dadka iyo isbeddelka cimilada.

Maamulka iyo qaybaha kala duwan ee bulshada ayaa saaka safaf u galay diiwaangelinta codbixiyeyaasha, iyagoo isu diyaarinaya doorashooyinka qof iyo cod.

Guddiga Doorashooyinka ayaa sidoo kale wada dardargelinta diiwaangelinta codbixiyeyaasha deegaanada hoos yimaada degmada Hobyo.

Waxaa kulanka daah furka kalmado ka jeediyay Goerge Conwey Ku-xigeenka Ergeyga Gaarka ah ee Qaramada Midoobay ahna Iskuduwaha Bani’aadannimada iyo Deegaanka ee Xafiiska Qaramada Midoobey Marwo Anna Mutavati, Isuduwaha Bariga iyo Koonfurta Qaaradda Afrika ee Hay’adda UN Women, Madaxa Hay’adda UNDP Mr Lionel Laurens, Madaxa Barnaamijyada Hay’adda UN Women Marwo Rukia, Wasiiradda Haweenka ee DXDFS iyo Marwo Sahra oo ku hadashay magaca bulshada Rayidka, waxaana si rasmi ah u daah furay mashruuca Wasiirka Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqul Insaanka Marwo Khadiija Maxamed Al-makhsuumi.

Mashruuca maanta la daahfuray ayaa loogu tagalaglay in wax looga qabto guud ahaan xaqiijinta horumarinta arrimaha haweenka iyo in la xoojiyo ka-qaybgalka haweenka ee nabad-dhisidda, hoggaaminta, iyo go’aan qaadashada. Sidoo kale Mashruucu wuxuu diiradda saarayaa in haweenka lagu taageero dhaqangelinta sharuuc, siyaasado iyo hannaan nabadeed oo ka dhigaya ka-qaybgalkooda mid muuqda oo wax ku ool ah, si loo helo nabad waarta iyo bulsho loo wada dhanyahay.

Mashruucan waxaa hoggaamineysa Wasaaradda Qoyska iyo Horumarinta Xuquuqda Aadanaha ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, iyadoo ay fulinayaan UN Women iyo UNDP, isla markaana ay taageerada farsamo ay bixinayso UNTMIS, waxaana Wajigiisa labaad ee mashruucan uu ka dhashay casharradii iyo guulihii laga bartay wejigii koowaad, waxaana lagu xoojinayaa isku-duwidda hawlaha muhiimka ah ee ku saabsan horumarinta arrimaha haweenka ee heer federaal iyo heer dowlad-goboleed, iyadoo kor loo qaadayo doorka haweenka iyo adkaynta nidaamyada ilaalinta iyo ka hortagga xadgudubyada ka dhanka ah haweenka.

Dhinaca kale Mashruucan waxaa uu si toos ah u gaari doonaa 6,000 oo qof, halka saameyntiisa guud ay gaari karto ilaa 42,000 oo qof, iyadoo mudnaan gaar ah la siinayo, gabdhaha, dumarka naafada ah, dadka laga tirada badan yahay, iyo barakacayaasha.

Mashruuca Waxaa laga fulin doonaa guud ahaan dalka oo dhan muddo 24 bilood ah, taas oo ka dhigaysa mashruuc leh saameyn qaran oo xooggan oo kuna wajahan nabad, caddaalad, iyo xoojinta xuquuqda haweenka Soomaaliyeed.

Madaxweynaha Jamhuuriyadda oo odayaasha dhaqanka ku bogaadiyey doorkooda togan ee nabadeynta, dib u heshiisiinta, dowlad-dhiska iyo ilaalinta midnimada ummadda Soomaaliyeed ayaa la wadaagay guulaha ay dowladdu ka xaqiijisay dhinacyada amniga, dimuquraadiyeynta, dowlad-dhiska iyo daadejinta maamulka.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa carabka ku adkeeyay in aan marnaba laga tanaasuli karin in shacabka Soomaaliyeed dib loogu celiyo awoodda doorashada hoggaamiyeyaashooda siyaasadda, isaga oo ku booriyay Hoggaanka Dhaqanka Soomaaliyeed in ay garab istaagaan hirgelinta doorashooyinka loo dhanyahay ee Qof iyo Cod, si loo xaqiijiyo matalaad dhab ah iyo hannaan dimuqraadi ah oo hufan.

“Waxaan ku adagnahay oo aan marnaba laga tanaasulikarin in dadka soomaaliyeed ay helaan xuquuqdooda dastuuriga ee doorashada hoggaamiyaha ay doonayaan 57 sano kaddib. Doorashooyinkii aan loo dhammeyn ee dalka kasoo dhacay waxaan ka dhaxalnay dhibaatooyin badan oo amni-darro ugu horreysay”.

Dhankooda, qaar ka mid ah Hoggaanka Dhaqanka Soomaaliyeed ayaa Madaxweynaha uga mahadceliyey casuumaadda iyo maamuuska uu siiyey ayaa ku bogaadiyay guulaha muuqda ee laga gaaray amniga, dagaalka Khawaarijta, dhismaha kaabayaasha dhaqaalaha, dimuquraadiyeynta iyo daadajinta maamulka.

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga labada dal, gaar ahaan dhinacyada tababarrada, kobcinta xirfadaha, is-dhaafsiga aqoonta farsamo iyo dhismaha awoodda hay’adaha Soomaaliyeed ee ka shaqeeya khayraadka dabiiciga ah iyo deegaanka.

Hay’adda China Geological Survey ayaa door muhiim ah ku leh taageeridda dalalka Afrika, iyada oo ka gacan siisa maaraynta dhulka, qorsheynta magaalooyinka, sugnaanta biyaha dhulka hoostiisa mara, la tacaalidda abaaraha soo noqnoqda iyo yaraynta khataraha dabiiciga ah. Sidoo kale, hay’addu waxay qayb ka tahay hirgelinta hindisaha Belt and Road Initiative, oo lagu xoojinayo kaabeyaasha dhaqaalaha iyo iskaashiga horumarineed ee caalamiga ah.

Danjire Dr. Hodan Osman Abdi ayaa hoosta ka xariiqday muhiimadda ay Soomaaliya siinayso dhismaha hay’ado awood leh iyo diyaarinta khubaro Soomaaliyeed oo leh xirfado sare, si ay uga faa’iidaystaan fursadaha horumarineed ee caalamka. Waxay sidoo kale muujisay baahida loo qabo iskaashi wax ku ool ah oo ka taageera Soomaaliya maamulka dhulka, ilaalinta khayraadka dabiiciga ah, la qabsiga isbeddelka cimilada iyo kor u qaadidda tayada adeegyada dowladeed.

Kulankan ayaa qayb ka ah dadaallada sii xoogeysanaya ee lagu ballaarinayo xiriirka istaraatiijiga ah ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Shiinaha, iyadoo xoogga la saarayo aqoonta, farsamada iyo horumar waara

Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xoojinta iskaashiga dhinacyada gaadiidka, isgaarsiinta, iyo tiknoolajiyadda macluumaadka (ICT) si loo horumariyo isku xirnaanta labada dal, loona taageero isbeddelka dhijitaal ah ee Soomaaliya, isla markaana loo dardargeliyo horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha.

Labada wasiir waxay isla qaateen in la sii xoojiyo loona qoto dheereeyo iskaashiga hay’adaha, iyagoo sidoo kale ka wada hadlay fududeynta ka qaybgalka ganacsiga gaarka loo leeyahay iyo xoojinta wada shaqeynta farsamo, taas oo lagu doonayo in lagu gaaro natiijooyin wax ku ool ah oo la jaanqaadaya himilada Soomaaliya ee ah inay noqoto xarun ganacsi, isku xirnaan iyo hal-abuur dhijitaal ah oo gobolkaa.

Tababarkan ayaa diiradda lagu saaray tayeynta aqoonta iyo xirfadaha howl-wadeennada, iyadoo la barayo habraacyada muhiimka ah ee doorashooyinka, sida diiwaangelinta codbixiyeyaasha, maareynta goobaha codbixinta, habka tirinta codadka iyo ilaalinta hufnaanta iyo daahfurnaanta geeddi-socodka doorashada.

Dhanka kale, Guddiga Doorashooyinka Qaranka ayaa horey u shaaciyay in dhawaan ay si isku xiran uga bilaaban doonaan doorashooyin ka dhaca dowlad-goboleedyada Koonfur Galbeed, Hirshabeelle, Galmudug iyo Jubbaland, iyadoo la dardargelinayo hirgelinta nidaamka dimuqraadiyadeed ee dalka.