Tallaabadan ayaa astaan u ah horumar cusub oo laga gaaray xiriirka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Kirgistaan, iyadoo ay tani noqoneyso markii ugu horreysay ee Soomaaliya safiir u magacowdo dalkaas.

Sidoo kale, labada dal ayaa sanadkii 2025 heshiis muhiim ah oo iskaashi ah ku kala saxiixday xarunta Qaramada Midoobey ee magaalada New York, taas oo dhidibada u taagtay xoojinta xiriirka iyo wada shaqeynta labada dhinac.

Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre, waxa uu sheegay in dhismaha xaruntani uu qeyb ka yahay horumarinta kaabeyaasha nolosha bulshada iyo kobaca dhaqaalaha dalka iyada oo xaruntani ay dabooli doonta baahidii dhanka xafiisyada ee Wasaaraddani ay qabtay.

Dhismahan casriga ah oo loo qalabayeeyey qaab ku habboon xarumaha shaqo ee hay’adaha dowladda, ayaa qayb ka ah qorshaha Xukuumadda ee lagu horumarinayo kaabeyaasha dowladda si kor loogu qaado hufnaanta iyo adeegga dadweynaha.

Xukuumadda DanQaran ayaa ku dadaalaysa sidii ay koronto bilaash ah u heli lahaayeen dhammaan xarumaha dowladda iyo kuwa danta guud sida goobaha caafimaadka, waxbarashada, iyo xafiisyada dowladda, iyada oo dhanka kale gacanta lagu hayo biyo-galinta in ka badan 20 magaalo oo ku kala yaala gobollada dalka.

Mudane Xamsa Cabdi Barre waxa uu adkeeyay in Soomaaliya ay u dhaqaaqday isku tashi bulsho iyo mid dowladeed maadama xilligan uu isbeddel ku yimid dhaqaalaha adduunka taasi oo keentay in mudnaan gaar ah ay Xukuumaddu iska saarto ku isku filaanshaha iyo wax-soo-saarka gaar ahaan dhanka Koronta, Biyaha iyo Khayraadka kale ee dalku leeyahay.

Kulankan ayaa waxaa Dowlada Federaalka 00Soomaaliya Ku matalayay wafdi uu hogaaminayo Wasiiru Dowlaha wasaaradda Howlaha Guud dib udhiska iyo guryeynta Mudane Saciid maxamed Maxamuud (Xayd) waxaana ku wehlinayay Danjiraha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ee Dalka kenya ahna Wakiilka Joogtada ah ee Hay’adda UN Habitat iyo Xubna Ka tirsan Saraakiisha Safaarada Soomaaliya.

Sidoo kale, waxaa kulanka ka qayb galay diblomaasiyiin iyo saraakiil ka kala socday dalalka caalamka, intii uu socday kalfadhiga, waxaa diiradda lagu saaray xoojinta isla xisaabtanka, hagaajinta maamulka maaliyadeed, iyo horumarinta barnaamijyada la xiriira degsiimooyinka bini’aadanka, iyadoo la waafajinayo yoolalka United Nations ee horumar waara.

Danjiraha Jamhuuriyada Federaalka Soomaaliya ee Dalka Kenya Jabriil Ibraahim Cabdulle oo ka hadlay kalfadhiga Guddiga Fulinta ee UN-Habitat, ayaa sheegay in Soomaaliya ay la jaanqaadayso mowqifka Kooxda Afrika, isla markaana ay uga mahadcelinayso hay’adda taageerada joogtada ah ee ay siiso dalalka xubnaha ka ah horumarinta magaalooyin waara.

Ra’iisul Wasaaraha, ayaa sheegay in horumarinta waxbarashadu ay tahay tiirka ugu muhiimsan ee lagu gaari karo mustaqbal wanaagsan , isaga oo xusay in Xukuumadda DanQaran ay mudnaan gaar ah siinayso casriyeynta iyo tayeynta nidaamka waxbarashada.

“Manhaj tayo leh waa saldhigga waxbarashada, Xaruntani waxa ay noqon doontaa goob muhiim u ah horumarinta aqoonta jiilasha soo koraya,” Ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre.

Mashruucan cusub ee loo dhisayo dhaqaalaha dowladda ayaa qeyb ka ah dadaallada Xukuumadda DanQaran, ay ku xoojinayso adeegyada bulshada, gaar ahaan waxbarashada, si loo dhiso bulsho aqoon leh oo la jaanqaadi karta isbeddellada casriga ah.

Mudane Xamsa, ayaa tilmaamay in xaruntani ay isku xiri doonta waxbarashada iyo ardayga iyada oo ujeedku yahay u adeegidda mustabalka dalka iyo dadka Soomaaliyeed.

Ra’iisul Wasaare Xamsa Cabdi Barre, ayaa tilmaamay in dowladda Soomaaliya ay dib-u-dhisi doonto dhulkii hey’addaha dowladda taasi oo shacabka Soomaaliyeed looga baahanyahay in ay banneeyaan guud ahaan xarumaha dowladda maadama ay u baahantahay in danta guud loogu shaqeeyo.

Shirkan oo leh muhiimad gaar ah ayaa diiradda lagu saaray horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha ee laf-dhabarta u ah kobaca dhaqaale ee dalalka gobolka, kuwaas oo door weyn ka qaata xoojinta is-dhexgalka ganacsiga iyo iskaashiga dalalka Geeska Afrika.

Intii uu shirku socday, Wasiirrada Maaliyadda ee ku mideysan madashan ayaa si qoto dheer u falanqeeyay fursadaha iyo caqabadaha horyaalla maalgelinta kaabayaasha muhiimka ah. Waxay sidoo kale carrabka ku adkeeyeen baahida loo qabo iskaashi dhow si loo horumariyo isku xirnaanta ganacsiga, gaadiidka iyo adeegyada kale ee dhaqaalaha.

Kulankaan oo ay martigelisay Safaaradda Talyaaniga ee Soomaaliya waxaa ka qeybgalay masuuliyiin ka tirsan dowladda, diplomaasiyiin, bahda dhaqanka, waxbarashada, farshaxamiistayaal iyo marti sharaf kale, kuwaas oo goobjoog ahaa Bandhigga Barnaamijka Farshaxanka Soomaaliya.

Farshaxamiistayaal Soomaaliyeed ayaa markii ugu horeysay sanadkaan ka qeyb geli doona Bandhigga Caalamiga ah ee Farshaxanka ee Vince Biennale, kaas oo ka dhici doona magaalada Vince ee dalka Talyaaniga.

Bandhiggaas ayaa soca doona inta u dhexeysa bilaha May ilaa November ee 2026, waxaana la qorsheeyey in Soomaaliya ay ku metelaan seddax gabdhood oo soo bandhigi doona dhaqanka Soomaaliya, Farshaxanka, Fooxa iyo Suugaanta. In ka badan 90 dowladood oo 13 kamid ah ay Afrikaan yihiin ayaa ka qeyb gelaya bandhiggaas.

Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Warfaafinta, Dhaqanka iyo Dalxiiska Soomaaliya Mudane Cabdiraxmaan Yuusuf Al-Cadaala oo kulanka ka hadlay ayaa sheegay in bandhigaas uu Soomaaliya u yahay fursad u sahleysa in dhaqankeenu uu caalamka gaaro oo loo sharaxo noocyadiisa.

Badhigga Vince biennale waa soo jireen lasoo dhigayey muddo Qarni ka badan, waana caalamiga ah oo lagu soo bandhigo dhaqanka umad kasta ay ku faanto, xubnaha metelaya Soomaaliya ayaa la siinayaa goob u gaar ah oo dhaqankeena ay ku soo bandhigi doonaan.

FAAFIN DEG DEG AH Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya oo Diidday Tallaabo Israa’iil Ku Wajahan oo Wax u Dhimaysa Madaxbannaanideeda iyo Midnimadeeda Dhuleed ee Soomaaliya.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay si adag u cambaaraynaysaa dhawaaqii ugu dambeeyay ee ka soo yeeray Wasaaradda Arrimaha Dibadda Israa’iil ee ku saabsan magacaabista wakiil diblomaasiyadeed oo loo diraayo gobolka waqooyi ee Soomaaliya, Somaliland.

Tallaabadan waxay si toos ah u jebinaysaa madax-bannaanida, midnimada, iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.

Waxay si cad uga hor imaanaysaa sharciga caalamiga ah, oo ay ku jiraan Axdiga Qaramada Midoobay iyo mabaadi’da aasaasiga ah ee Midowga Afrika, kuwaas oo si aan mugdi lahayn u aqoonsan Soomaaliya inay tahay hal dal oo madax-bannaan, midaysan, oo aan la kala qaybin karin gudaha xuduudaheeda caalamku aqoonsan yahay.

Dowladda Federaalka Soomaaliya waxay si buuxda u diiddan tahay isku day kasta oo lagu siinayo aqoonsi diblomaasiyadeed ama siyaasadeed qayb kasta oo ka mid ah dhulkeeda oo ka baxsan awoodda Dowladda Federaalka.

Somaliland waa qayb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Qorshe kasta oo lagu muujinayo inay tahay maamul gaar ah oo ka madax-bannaan Soomaaliya ma laha wax sal sharci ah, wuxuuna wiiqayaa is-afgaradka caalamiga ah ee jira.

Xilli ay Soomaaliya si dhow ula shaqaynayso saaxiibadeeda caalamiga ah si ay u xoojiso hay’adaha dowladeed, u ballaariso dimuqraadiyadda, u horumariso dib-uheshiisiinta qaran, isla markaana ula dagaallanto argagixisada, tallaabooyinka noocan ah waxay halis gelinayaan horumarka gobolka waxayna dhiirrigelinayaan fikrado kala qaybin ah.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay ugu baaqaysaa Dowladda Israa’iil inay dib u eegto oo ay ka noqoto go’aankan, isla markaana si buuxda u ixtiraamto madax-bannaanida, wadajirka dhuleed, iyo madax bannaanida siyaasadeed ee Soomaaliya.

Soomaaliya waxay sidoo kale ugu baaqaysaa Midowga Afrika, Qaramada Midoobay, Jaamacadda Carabta, Ururka Iskaashiga Islaamka, Midowga Yurub, iyo guud ahaan beesha caalamka inay ilaaliyaan sharciga caalamiga ah, kana hortagaan tallaabo kasta oo wiiqaysa midnimada Soomaaliya ama sharciyeynaysa sheegashooyinka gooni-goosadka.

Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxay weli ku adkaysanaysaa go’aankeeda ah ilaalinta midnimadeeda qaran iyo xuquuqdeeda madax bannaan iyadoo adeegsanaysa dhammaan waddooyinka diblomaasiyadeed, siyaasadeed, iyo sharci ee la jaanqaadaya sharciga caalamiga ah.

Ciidanka Qaranka, oo kaashanaya saaxiibbada caalamka, ayaa howlgallo duqeyn ah ka fuliyay deegaannada Tardho ee gobolka Hiiraan, Ugunji ee gobolka Shabeellaha Hoose, Daynuunaay ee gobolka Baay, iyo Qumbi ee gobolka Jubbada Hoose.

Howlgalladan oo gaarayay lix duqeyn ayaa lagu bartilmaameedsaday maleeshiyaadka Khawaarijta Al-Shabaab, iyadoo lagu burburiyay bartilmaameedyo muhiim ah oo ay kooxdaasi ku lahaayeen goobahaas, kuwaas oo maalmihii u dambeeyay lagu hayay kormeer joogto ah, kadib dhaqdhaqaaqyo laga arkay deegaannadaas.

Duqeymahan ayaa sababay dhimashada 54 ka tirsan maleeshiyaadka Khawaarijta iyo dhaawaca tiro kale, waxaana sidoo kale si guul leh loo beegsaday keyd sahay, iyada oo si weyn loo wiiqay awooddooda dhinaca sahayda, isku socodka iyo abaabulka weerarro ay ku dhibaateyn lahaayeen shacabka Soomaaliyeed.

Howlgalladan waxay qayb ka yihiin dadaallada joogtada ah ee lagu burburinayo awoodda hawlgal ee Khawaarijta Al-Shabaab, isla markaana looga hortagayo in ay deegaannadan u adeegsadaan qorsheynta iyo fulinta weerarro ay ku dhibaateeyaan shacabka Soomaaliyeed.

Ujeeddada kulanka ayaa ahayd xoojinta iskaashiga u dhexeeya Wasaaradda iyo Dalladda SORECA, si loo mideeyo mudnaanta horumarinta kaabayaasha iyo magaalooyinka, loona abuuro hannaan wada-shaqeyn oo wax ku ool ah oo taageera kobaca iyo nidaaminta qaybta dhismaha dalka.

Kulanka waxaa si rasmi ah u furay Maamulka Guud ee SORECA, Mudane Khaalid Axmed Cali, oo sharaxay doorka iyo muhiimadda ay Dalladdu ku leedahay horumarinta dhismaha iyo kaabayaasha dalka.

Intii uu socday kulanka, waxaa diiradda la saaray is-weydaarsiga aragtiyo iyo wadatashi dhex maray Wasaaradda iyo xubnaha Dalladda SORECA. Sidoo kale, xubnaha Dalladdu waxay soo bandhigeen waxqabadkooda iyo kaalinta ay ku leeyihiin horumarinta dhismaha iyo kobcinta magaalooyinka.

Ugu dambayn, kulanka waxaa soo xiray Wasiirka Wasaaradda Hawlaha Guud, Dib u Dhiska iyo Guriyeynta XFS, Mudane Xildhibaan Ayuub Ismaaciil Yuusuf, oo tilmaamay in dhawaan la daahfuri doono dhismaha waddooyin halbowle u ah isku socodka iyo kaabayaasha, kuwaas oo maraya heer gabagabo ah.

Sidoo kale, Wasiirka ayaa adkeeyay muhiimadda iskaashi joogto ah oo horseeda horumar waara, si loo dardargeliyo kobaca iyo tayeynta kaabayaasha dalka.

Kulankan ayaa diiradda lagu saaray xoojinta wada shaqeynta, isdhaafsiga khibradaha sharci-dejinta, iyo doorka haweenka ee horumarinta siyaasadda iyo dhaqaalaha gobolka. Intii uu socday kulanka, waxaa sidoo kale lagu falanqeeyay caqabadaha hortaagan ka-qaybgalka haweenka ee hoggaaminta, iyo sidii loo dardargelin lahaa matalaaddooda heer qaran iyo heer gobol.

Xildhibaanadu waxay carrabka ku adkeeyeen muhiimadda ay leedahay in haweenku door muuqda ka qaataan go’aan-qaadashada, si loo xaqiijiyo bulsho caddaalad iyo sinaan ku dhisan. Kulanka ayaa ku soo dhammaaday is-afgarad ku saabsan in la sii xoojiyo wada shaqeynta iyo xiriirka u dhexeeya haweenka Baarlamaanka Soomaaliya iyo kuwa EAC.